08/12/2025
CÁI LẮC ĐẦU CỨU CẢ MỘT THẾ HỆ
(Nguồn internet)
(NHÂN VẬT VÀ SỰ KIỆN LÀ HOÀN TOÀN CÓ THẬT)
Hãy tưởng tượng bạn là một nhân viên tại Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA). Bàn làm việc cũ kỹ, chưa có danh tiếng, chưa có quyền lực.
Ngay trong tháng đầu tiên đi làm (tháng 9/1960), sếp ném lên bàn bạn một bộ hồ sơ.
"Việc nhẹ nhàng cho người mới đây," sếp bảo. "Duyệt cái này đi. Nó là thuốc an thần bán chạy nhất châu Âu rồi. Chỉ là thủ tục thôi."
Tên loại thuốc đó là Kevadon (chứa hoạt chất Thalidomide).
Hãng dược phẩm khổng lồ Richardson-Merrell đang rất nôn nóng. Họ muốn tung thuốc ra thị trường Mỹ trước Giáng sinh để hốt bạc. Họ dự tính lợi nhuận hàng triệu đô la.
Quảng cáo của họ rất ngọt ngào: "Giúp ngủ ngon và trị ốm nghén cho bà bầu. An toàn tuyệt đối cho cả mẹ và bé."
Tất cả những gì họ cần là chữ ký của bà - nhân viên mới: Frances Oldham Kelsey.
Frances cầm hồ sơ lên đọc. Mọi thứ có vẻ hoàn hảo. Nhưng bà khựng lại ở một chi tiết nhỏ trong báo cáo thí nghiệm trên động vật: Thuốc này không làm cho chuột buồn ngủ, nhưng lại làm cho người ngủ say.
Bà tự hỏi: "Tại sao? Cơ chế tác động của nó là gì?" Hãng dược không trả lời được. Họ chỉ bảo: "Kệ nó đi, miễn là nó an toàn."
Bà đặt bút xuống và làm một việc khiến hãng dược sững sờ: Yêu cầu bổ sung thông tin.
Cuộc chiến bắt đầu. Hãng Richardson-Merrell nổi điên. Họ coi bà là một "mụ đàn bà gàn dở, quan liêu".
Họ gọi điện khủng bố tinh thần bà mỗi ngày.
Họ gửi thư lên sếp bà, tố cáo bà "kìm hãm sự phát triển y học".
Họ cử các giám đốc cao cấp đến tận văn phòng, đập bàn quát tháo, gây áp lực để bà phải ký.
Frances chịu áp lực kinh khủng. Bà mới nhận việc, nếu bà sai, sự nghiệp của bà coi như chấm dứt.
Nhưng vào tháng 2/1961, bà tình cờ đọc được một mẩu tin nhỏ trên Tạp chí Y khoa Anh: Một số bệnh nhân uống Thalidomide dài ngày bị tê bì chân tay (viêm dây thần kinh).
Một tia chớp lóe lên trong đầu bà. Bà lập luận đanh thép:
"Nếu thuốc này có thể gây tổn thương dây thần kinh ở người trưởng thành, thì nó sẽ tàn phá thế nào đối với hệ thần kinh non nớt của một thai nhi?"
Dựa vào manh mối đó, bà kiên quyết nói "KHÔNG". Bà từ chối ký duyệt tổng cộng 3 lần, kéo dài thời gian suốt hơn một năm trời.
Và rồi, tháng 11 năm 1961, tin tức kinh hoàng từ Đức và Úc ập đến như sóng thần.
Các bác sĩ thế giới bàng hoàng phát hiện ra nguyên nhân của làn sóng dị tật bẩm sinh quái đản đang hoành hành: Hàng chục nghìn đứa trẻ sinh ra với hội chứng Phocomelia (Hải cẩu chi) - tay chân ngắn ngủn hoặc mọc trực tiếp từ vai, hỏng nội tạng.
Thủ phạm chính là Thalidomide.
Thế giới chấn động. Hơn 10.000 đứa trẻ ở 46 quốc gia đã bị tàn phế vĩnh viễn vì loại "thần dược" này.
Nhưng ở Mỹ thì sao?
Nhờ sự "bướng bỉnh" của Frances, thuốc chưa bao giờ được cấp phép bán đại trà. Hãng dược đã lén phân phối một số lượng thuốc "dùng thử" khiến 17 trẻ em Mỹ bị ảnh hưởng, nhưng con số đó đã dừng lại ở đó. Bà đã chặn đứng một thảm họa quốc gia ngay tại cửa ngõ.
Năm 1962, Tổng thống John F. Kennedy đã trao tặng bà Giải thưởng Xuất sắc vì Dịch vụ Dân sự Liên bang. Trong buổi lễ, ông nói: "Bà đã cứu chúng ta khỏi một bi kịch không thể gọi tên."
Sau vụ việc này, Quốc hội Mỹ thông qua đạo luật mới (Kefauver-Harris Amendment), quy định rằng: Từ nay về sau, các hãng dược bắt buộc phải chứng minh thuốc HIỆU QUẢ và AN TOÀN qua các thử nghiệm lâm sàng nghiêm ngặt trước khi bán.
Frances tiếp tục làm việc tại FDA cho đến năm 90 tuổi. Bà qua đời năm 2015, thọ 101 tuổi.
Câu chuyện của bà dạy chúng ta một bài học về sự dũng cảm tĩnh lặng.
Đôi khi, người hùng không cần phải xông pha trận mạc.
Người hùng chỉ cần là một nhân viên văn phòng mẫn cán, dám tin vào khoa học và dám nói "KHÔNG" khi tất cả những kẻ quyền lực đều ép phải nói "CÓ".
