28/09/2022
Bài viết của bác Hà Chũn rất ý nghĩa vs hay. Các cha mẹ quan tâm đến việc kích thích khả năng ngôn ngữ của con ngay khi bé cần đọc.🥰
🐾—————————🐾
Trước giờ, khi nói về chuyện học hành của mấy đứa, tôi đứng về phương án phát triển tự nhiên, tôn trọng điểm chín tư duy của từng em nhỏ, để bé có thể phát huy được những bộc phá trong nhận thức và học theo đúng tốc độ phù hợp với bản thân con.
Tôi vẫn nghĩ: trẻ không cần học đọc, học đánh vần, học viết, học làm tính trước khi con có sự sẵn sàng. Với con bạn, thời điểm đó có thể là khi con 3 tuổi, với con tôi, các cháu bắt đầu lúc 6-7 tuổi, ahihi....
Cá nhân tôi tin vào các kĩ năng khác, đó là việc trẻ học cách nói gãy gọn và tự tin trong một nhóm, học cách hoà đồng và đóng góp vào việc học hay việc chơi chung trong nhóm, hiểu và biết nói lời cảm ơn xin lỗi và cư xử như một người văn minh. Điều này thì con cần biết làm sớm nhất có thể.
Đâu đó trong những năm tháng đọc hàng chục các nghiên cứu về phát triển, tôi hiểu: trẻ em có một cửa sổ mở về ngôn ngữ, thời điểm cực kỳ nhạy cảm mà các con có thể tiếp nhận bất cứ một ngôn ngữ nào với một tốc độ chóng mặt (trẻ 3 tuổi có thể tạo được vốn 2000 từ ngoại ngữ cơ bản khi được tiếp cận thường xuyên), trẻ học thông qua chơi và khám phá _ cách học tự nhiên nhất và lâu bền nhất, dù đó là ngôn ngữ mẹ đẻ hay ngoại ngữ. Lứa tuổi đó là 2-6 tuổi, khi trẻ mới biết nói, thực sự có nhu cầu giao tiếp do đó trẻ tìm hiểu về môi trường xung quanh, làm giàu vốn từ, học nói và trở thành chuyên gia ngôn ngữ bằng tất cả những gì trẻ va chạm hàng ngày, cách này trẻ xây dựng vốn ngôn ngữ một cách trôi chảy, tự nhiên, hiệu quả và tốn ít công sức nhất.
VÌ THẾ MẤY CÁI LÝ THUYẾT VỀ BILINGUAL CHO RẰNG: 2-6 TUỔI LÀ THỜI KỲ VÀNG ĐỂ HỌC VỀ GIAO TIẾP CƠ THỂ, NGÔN NGỮ VÀ NGOẠI NGỮ.
Họ cho rằng: đây là thời kỳ trẻ tạo dựng nền tảng về ngôn ngữ, kiến thức, hình ảnh, khái niệm, tính cách và nhiều đặc điểm khác. Và cách trẻ học, không phải thông qua chữ viết giấy bút mà qua 6 “ngõ” nhỏ của não: học thông qua nhìn, nghe, nếm, sờ, ngửi và hành động.
Thời kỳ này học ngoại ngữ hay học tiếng mẹ đẻ đều dễ như nhau, và tuyệt vời nhất là trẻ hoàn toàn không bị nhầm lẫn.
Vì thế, thực sự sẽ là một lãng phí lớn nếu bỏ qua giai đoạn phát triển vàng về ngôn ngữ của con, bởi những năm năm sau này, những ngôn ngữ bé học được đều dựa trên những thông tin của 4 năm quí giá này (chưa kể, sau 6 tuổi bé đi học thì sức ép học đường lại càng cản trở và hạn chế thời gian vàham muốn “học” ngoại ngữ của các con. (theo Early childhood today, và sách "Bên trong não bộ" - Ronald Kutulak))
Đó là lý do mà dù không đồng quan điểm với các phương pháp “giáo dục sớm”: học đọc – làm toán từ bé, tôi vẫn hiểu và quyết định nuôi dạy những đứa trẻ đa ngôn ngữ, ngay từ khi mới bắt đầu.
Sau khi quan sát trẻ em từ rất nhiều trong gia đình là sự giao thoa của nhiều nền văn hoá và ngôn ngữ: bố có thể nói tiếng Anh, mẹ nói tiếng Pháp, Trung, Nhật, Hàn hay các gia đình sống xa quê hương: các gia đình người Việt bạn bè của mình sống tại Singapore, Úc, Nhật, Mỹ (con các bạn ý biết nói tiếng Anh – Việt – thậm chí cả tiếng thứ 3: Trung); các gia đình Pháp Nhật sống tại các nước nói tiếng Anh. Họ phải gửi những đứa trẻ từ 18 tháng đến 6 tuổi vào các trường bản địa, các trường quốc tế nói tiếng Anh, tôi thực sự kinh ngạc với khả năng thích nghi, tốc độ nắm bắt ngôn ngữ và thực hành ngoại ngữ của các bé.
Ông A là một em bé bắt đầu học nói cực kì muộn: đây là một đặc điểm tương đối thường gặp ở các bé nói hơn 2 ngôn ngữ trong 1 giá đình). Nhưng từ chỗ là một em bé chỉ biết nghe nói tiếng Pháp và chút ít tiếng Việt ở nhà lúc ngấp nghé 2 tuổi, nhưng con hoàn toàn có thể thích nghi và hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình tại một nhà trẻ - mẫu giáo mà ở trường ngôn ngữ giao tiếp hoàn toàn bằng tiếng Anh, chỉ sau 1 tháng nhập học trường vỡ lòng.
Ngược lại, Mi mèo lớn lên khi cả nhà đang vào giai đoạn nói nhiều tiếng Anh (cho anh quen) thì từ chỗ học tại một trường hoàn toàn nói tiếng Anh gần nhà, em hoàn toàn có thể hoà nhập và thích ứng khi cha mẹ chuyển em sang học trường Pháp ở mốc 3 tuổi.
Và quan trọng hơn, khi các bé đến giai đoạn học vần, tầm 4-7 tuổi, việc va chạm với phương pháp học đọc “phonics” các con dù ở ngôn ngữ nào vẫn có khả năng đọc đúng từ, với đúng ngữ âm của nó, trước khi thực sự xây dựng thành vốn từ vựng cho mình. Với mình, đó thực sự là sự kỳ diệu trong khả năng thích nghi của trẻ em.
Vậy, các bé đa ngôn ngữ “học” ngoại ngữ như thế nào khi các bé còn chưa biết đọc?
Thực tế đáng kinh ngạc là trẻ dưới 6 tuổi các bé hoàn toàn “học” và tiếp nhận thông tin bằng các trò chơi, vận động và các trò đóng vai. Trẻ được va chạm với người nói ngôn ngữ chuẩn, được chạy, nhảy theo hình vòng tròn hay đơn giản chỉ tập thể dục để có thể hiểu được những từ đơn giản như run – jump – circle –raise your arms up – bend your knees. Trẻ cũng tương tác với những vốn từ cơ bản nhất, cần thiết nhất để hoà nhập và tự thể hiện cái văn minh của bản thân mình bằng thói quen nói “thank you” (cảm ơn), welcome (không có gì) hay excuse-me (xin lỗi). Những thói quen văn minh được thể hiện qua lời nói, ngôn ngữ và tạo nên phong cách và nhân cách. Ngay từ khi mới bắt đầu.
(Với các em bé mà ngôn ngữ nói chuyện ở trong gia đình đã được định hình chắc, các chuyên gia có khuyên cha mẹ bắt đầu các lớp học ngoại ngữ từ những công cụ mới hay những lớp học từ bên ngoài. Điều này tạo nên sự mới mẻ và tinh thần tích cực: "Mẹ biết không, con học được điều mới, con dạy mẹ nhé!". Đây là một cách động viên rất tích cực cho sự nhiệt tình khám phá và tăng tính ham học hỏi từ phía con).
Bản thân tôi bắt đầu cho con tham gia các lớp Chơi-mà-Học bằng tiếng Anh 100% từ 18 tháng. Những ngày đầu, Alexis từ chỗ ít được nghe tiếng Anh ở nhà nhưng lại đi học một trường nói tiếng Anh, con vô cùng bỡ ngỡ. Bản chất là một em bé rụt rè và hay sợ, con hoàn toàn sử dụng thời gian ở lớp để quan sát. Cả buổi con chẳng nói câu nào! Tuy nhiên, con quan sát rất nhiều, rất lâu và kể cả lúc đó và về sau này nữa, tôi tâm niệm mình cần luôn tôn trọng con, đặc biệt là thời điểm mà con cảm thấy AN TOÀN và có thể sẵn sàng hoà nhập.
CHUYÊN GIA LẠI HÓT TIẾP: "NẾU CÓ ĐIỀU KIỆN, NÊN CHO CON HỌC KHOÁ HỌC NGOẠI NGỮ ĐẦU ĐỜI VỚI NGƯỜI BẢN XỨ."
Những người Phương tây, đặc biệt là các giáo viên chuyên nghiệp, có đặc điểm là họ cực tôn trọng trẻ em, họ biết cách gợi ý và không bắt ép bé một điều gì.
Có một điều không thể phủ nhận nổi, là người Châu Á chúng ta khá ồn ào, hơi vồ vập và kì vọng sự nhanh - gọn - nhẹ, kể cả từ những đứa trẻ. (Cứ thử đi một chuyến bay quốc tế với các bạn Tàu, Việt sẽ thấy, cũng hơi ngượng về mức độ nói to, cười bạo và gọi nhau nơi công cộng hihi). Bản chất điều này chưa chắc đã xấu, tuy nhiên với một em bé ít giao du, sự ồn ào vồ vập này đã và đang làm rất nhiều em bé sợ và choáng ngợp
Ở một lúc nào đó, cần một tiếp cận êm dịu hơn, một tiếp cận tôn trọng nhưng cũng đầy sừ mời gọi, kích thích trí tò mò của trẻ và một vào biểu hiện cơ thể làm con thấy thực sự rất vui. Điều này thường thấy ở mấy ông thầy nhố nhăng, rất thích nói nhại giọng của các bé. Dr.Karp có hẳn tên gọi cho ngôn ngữ này: Toddlenese (tiếng/giọng trẻ con).
Trong cách tiếp cận của giáo dục hiện đại thì giáo viên được huấn luyện rằng VUI CHƠI là một cách tiếp cận não bộ “học” của trẻ, một cách tích cực và kích hoạt tuyệt vời nhất. Sự tế nhị, các hoạt động vui vẻ thực sự khuyến khích con tham gia. Và thông qua các hoạt động tay chân, con lại phát triển ngôn ngữ, cái hình thành từ trong đầu!!!!!
What????
Ơ, nhưng mà thế thật đấy. Các thầy cô và và cha mẹ đều thực sự kinh ngạc khi con bắt đầu nói tiếng Anh, con nói gãy gọn và đúng ngữ âm, kết quả của nhiều giờ con lặng im quan sát và thẩm thấu và tham gia những trò chơi khi con sẵn sàng. Ở các lớp học ngoại ngữ cho trẻ nhỏ, cảnh thường thấy là các cô để con ngồi quây tròn, mở sách và kể cho con nghe những câu chuyện. Cô chỉ vào tranh và thổi vào tâm hồn con không chỉ vốn từ vựng mà còn cả đam mê đọc sách. (Và ngữ điệu của người làm giáo dục chuyên nghiệp, đó là một điều mà sau này tôi học mãi vẫn thấy không theo kịp, ahihi)
Với trẻ tiền học đường, dù không học trên lớp với sách bút bảng đen, với bảng chữ a và chữ apple để con ghi nhớ học thuộc lòng từ con vẫn con thể làm giàu vốn từ vựng và phát âm đúng mỗi ngày thông qua tương tác và các trò chơi.
PHONICS:
Cách học đọc phổ biến hiện nay là học đánh vần dạng Phonics, tức là bé sẽ tìm hiểu cách ghép vần, nghe các nguyên âm phụ âm và học cách tự ghép thành từ chứ không phải ghi nhớ học thuộc lòng từng từ trong bể từ vựng của mỗi loại ngôn ngữ.
Cách này, con tự tin có thể biết đọc và đọc đúng, dù có thể chưa hiểu từ đó có nghĩa là gì? (Bạn có biết từ astronomy nghĩa là gì không? Tôi không biết, nhưng một em bé học đánh vần phonics sẽ biết đọc từ đó). Và không có gì giúp bé thêm bạo dạn để nói và đọc trước đám đông khi thực sự bé biết cách đọc và vượt qua các từ khó, hơn là tự ép mình học thuộc lòng. Chưa kể, học thuộc lòng ở lứa tuổi 6-7, một việc rất hạn chế chứ không nói là gần như không thể. (Ngày xưa mình học tiếng Anh lúc 6 tuổi, mất 1 tháng mới nhớ được 4 từ apple, ball, pear, orange bởi theo phương pháp học thuộc lòng, huhu).
LÀM GIÀU VỐN TỪ, LÀM GIÀU TƯỞNG TƯỢNG
Ghi nhớ quan trọng nhất khi cho trẻ học ngoại ngữ đó là chăm giao tiếp, chăm đọc cho con bằng tiếng Anh (đừng cho trẻ quá bé xem nhiều ti-vi, cách này không có hiệu quả cho lắm trong việc học ngoại ngữ mà ngược lại còn làm bé cáu kỉnh và ức chế tâm lý, khoa học bảo thế).
Học ngoại ngữ cần kiên trì, bởi phải có tích luỹ, thẩm thấu cho đến thời điểm chín muồi tự con sẽ bật ra. Hiểu tính cách của con nhưng cũng cần hiểu quá trình học và bộc phát của mỗi người nữa.
Cuối cùng, đừng quên khuyến khích con nói thành câu gãy gọn, đúng chủ đề. Thực hành thói quen nói “Cảm ơn”, “xin lỗi”, bằng bất cứ một thứ tiếng nào.
-----
Share lại một chủ đề đã cũ với mình, nhưng có thể rất mới mẻ với ai đó, đang bâng khuâng đi học lớp vỡ lòng, buổi thứ 5 🤣🤣🤣🤣🤣
