13/01/2025
SƠN THUỶ KHÚC: TẬN DỤNG CÔNG THỨC CŨ ĐỂ TẠO NÊN BẢN SẮC MỚI
Trong những năm vừa qua, nền nghệ thuật Việt Nam đang có những bước chuyển mình đột phá trong việc đưa những chất liệu văn hóa - dân gian vào các sản phẩm âm nhạc đại chúng.
So đến hiện tại thì việc lấy reference mang âm hưởng dân gian vào sản phẩm hiện đại không còn là một công thức mới mẻ nữa. Vì vậy để trở nên độc bản trong cuộc chơi này, các nghệ sĩ đi sau bắt buộc phải tạo ra một ADN khác biệt, song vẫn phải đủ “chạm” tới khán giả mới có thể tạo nên dấu ấn riêng.
Và anh tài Jun Phạm chính là nghệ sĩ tiếp theo chọn đi con đường này.
“Sơn Thủy Khúc” có thể được coi là lãnh địa cho Jun được thỏa mãn cái tôi nghệ thuật của mình với lợi thế của một ca sĩ kiêm nhà văn.
Bài viết này sẽ không bàn tới khía cạnh âm nhạc mà chỉ phân tích lyrics là chính, nhân lúc anh Jun đang phát động chiến dịch “Vẽ Lời - Hoá Tim Yêu”– lan tỏa yêu thương và cùng nhau giúp đỡ các em bé mắc bệnh tim bẩm sinh.
Nói sơ qua thì bài hát này Jun Phạm dùng cách storytelling bằng góc nhìn của nhân vật Thủy Tinh trong câu chuyện “Sơn Tinh - Thủy Tinh”. Câu chuyện này thì chắc bạn nào cũng biết kết cục Thủy Tinh rồi ha, kiểu “Có tất cả nhưng không có được em”.
Theo đánh giá của riêng mình, dưới đây là 3 “cái nhất” làm nên một Sơn Thuỷ Khúc đầy khác biệt:
1. Cài cắm hàm ý sâu xa
Mở đầu, Thủy Tinh đổ lỗi cho những tác động ngoại cảnh khiến gã thất bại trên công cuộc hỏi cưới Mị Nương.
Hắn đổ lỗi cho “Hồng quân xoay lắm bi hài”, cho “Đất ngang trời”, “Núi cao vời”, và “Giông tố tơi bời”. Đất, núi và giông tố thì khá dễ hiểu, nhưng “Hồng quân” ở đây thực sự là ai?
Không biết anh chàng có chủ đích gì, nhưng mình đoán mò rằng có vẻ Jun đang dùng hình tượng từ một trong ba vị đại đệ tử của Hồng Quân Lão Tổ, đó là Thái Thượng Lão Quân. Trong truyền thuyết, đây là một vị Thần có khả năng biến hung thành cát, biến hoá muôn loài, cứu độ chúng sinh. Là vị Thần có thể biến thành Tiên đồng, Ngọc nữ, cho đến Thần mưa, Thần gió… một tay ngài có thể gom trời gọi đất.
Vậy ra Thủy Tinh gặp trở ngại là do không được ngài Hồng Quân trợ giúp hay chăng?
“Vội vàng lòng thay áo”
“Tiếc không em chiếc áo xưa còn đâu”
“Em qua cầu để mặc gió thổi mau”.
➞ Hình ảnh chiếc áo được dùng nhiều lần như một sự ví von, ngụ ý tình cảm của Thủy Tinh dành cho Mị Nương tựa ‘chiếc áo mỏng manh’. Tưởng là nghĩa nặng tình sâu, ấy thế mà nàng lại để gió thổi bay đi, chẳng màng đoái hoài, có bay đi cũng chẳng tiếc.
2. Cú “twist” đồng âm
Anh chàng biến tấu các câu thành ngữ, các từ luyến láy bằng lối chơi từ đồng âm khéo léo:
“Hớt hơ hớt hải” ➞ Hớt hơ “rớt hài”
“Tính tang tính tình” ➞ Tính tang “thất tình”
“Tức ta tức tưởi” ➞ Tức ta “tức cười”
Cách diễn ngôn cứ như thể một cú “twist” cho những người nghe lần đầu. Thay vì chỉ dùng cách diễn đạt thông thường thì anh Jun chọn cách”xào nấu” luôn thành ngữ. Và đúng là kỹ nghệ này đã lột tả được thái độ chua chát của một gã si tình, và hắn đang trong trạng thái “cay cú” nàng nhân tình trở mặt nhanh như thay áo.
3. Diễn biến cảm xúc được lôi kéo theo một huyết mạch liên kết
Hành trình lột xác của Thủy Tinh được dẫn dắt theo một tuyến tính cảm xúc logic:
➞ Thủy Tinh tiếc nuối, đau khổ vì Mị Nương, không chấp nhận sự thật.
➞ Dần dần, hắn nhận ra bản chất và con người thật của nàng, từ đó bắt đầu buông bỏ và thực sự "move on".
➞ Cuối cùng, Thủy Tinh thoát xác, tìm lại được tự tôn đầy kiêu hãnh của chính mình.
➞ Thủy Tinh khi vẫn đang trong cơn “lú tình”:
“Trăng buồn ai nhớ mong, treo mình trong gió
Bạc đầu thương con sóng sắc son, héo hon, mỏi mòn”
➞ Thủy Tinh dần tỉnh ngộ, nhìn thấu tâm can của đối phương:
“Quên gian lao, theo non cao em dâng trao?
Chín ngà, vàng - cựa - hồng mao
Nơi khơi xa, anh biết kiếm làm sao?”
“Nói lắm chi lời, đừng khua môi
Giờ tôi chán ngán em rồi!”
➞ Và cuối cùng, Thủy Tinh đã thực sự khôi phục lại bản ngã:
“Mưa đang rơi, chồi đâm lộc nơi nơi
Thôi đau thương, giờ tôi bừng cơn mơ
“Vứt hết phong trần, màn đêm tối
Ngàn tia sáng trời, hừng đông rồi”
Nên nhớ là chất liệu truyền thống - đương đại chưa bao giờ là một thứ dễ xơi, nhất là khi phải móc nối nó với âm nhạc của thời đại mới. Với mình, Jun đã bước đầu thành công khi tận dụng cái đã cũ để làm nên cái mới cho riêng mình. Mình nhìn rõ được tâm thế “đã làm là phải làm cho tới bến, cho ra tấm ra món” của anh ấy.
Là một người thích đọc, thích phân tích, thích “xét nét”, mình cảm thấy danh xưng nhà văn được trao cho Jun Phạm không hề vô lý chút nào.
Không chỉ Jun, mà bất kỳ ai dù ở trong lĩnh vực hay ngành nghề nào, nếu họ có sự đầu tư nghiêm túc và rút hết ruột gan vào những thứ họ làm, tất cả đều xứng đáng được ghi nhận!