14/10/2023
Trong SẦU 愁 có một chữ THU 秋 (*)
Chữ Sầu 愁 (buồn bã) bao gồm chữ Thu 秋 (mùa thu) và chữ Tâm 心 (trái tim, ý niệm, tấm lòng) phía dưới. Chẳng trách người ta vẫn thường đùa rằng mùa thu thì hay gợn nỗi buồn!
Theo từ điển của nhà văn hóa Thiều Chửu, "đến mùa thu thì muôn vật điêu linh, khí trời sầu thảm, cho nên ai có dáng thương xót thê thảm thì gọi là thu khí 秋氣". Nhưng chắc cái từ ấy giờ chẳng còn ai dùng.
Nói đến thu thì như có cái gì đó trong lòng, một nỗi buồn, một nỗi niềm, một điều gì ta còn nghĩ suy, khắc khoải, có khi là nhiều lắm chứ chẳng chỉ có một. Chuỗi thu dài ngày man mác, lãng đãng, và tâm sự của ta thì cứ miên man trường cửu.
Dưng... lời đến đầu môi, lại chẳng thốt ra được.
"Vi lô san sát hơi may
Một trời thu để riêng ai một người."
Xin trích một câu Kiều, bởi có lẽ chỉ riêng câu này thôi đã đủ để thâu tóm tâm trạng của những kẻ đang vẩn vơ trong chính những nghĩ suy của hắn đương lúc tiết trời lành lạnh héo hon như này.
Đá đưa một chút, câu Kiều trên được một tác giả bình chọn là một trong 50 câu Kiều hay nhất [1]. Và trong một bài viết nghiên cứu về lối tả cảnh của thi hào Nguyễn Du, người ta chỉ ra rằng "lối tả cảnh này có thể Nguyễn Du chỉ viết theo nghệ thuật cảm quan của mình chứ không hề nghĩ rằng mình đang tạo ra một lối vẽ cảnh một cách tượng trưng bằng những vần thơ. Mãi đến hơn một thế kỷ sau, tức vào thế kỷ 19, lối tả cảnh tượng trưng nay mới phát triển thật mau tại Pháp mà các nhà phân tích văn học gọi là “Symbolists”. " [2]
Từ điển Thiều Chửu có nhiều chú giải rất sâu, nhất là những từ cốt yếu được mở rộng, liên kết ý nghĩa trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Ví như chữ Tâm - không chỉ đơn thuần là cái-trong-lòng-ta.
Thiều Chửu viết về chữ Tâm 心 rằng:
"Tim, đời xưa cho tim là vật để nghĩ ngợi, cho nên cái gì thuộc về tư tưởng đều gọi là tâm. [...] Phật học cho muôn sự muôn lẽ đều do tâm người tạo ra [...] Nhà Phật chia ra làm nhiều thứ, nhưng rút lại có hai thứ tâm trọng yếu nhất:
1) vọng tâm 妄心 cái tâm nghĩ ngợi lan man sằng bậy,
2) chân tâm 真心 cái tâm nguyên lai vẫn sáng láng linh thông, đầy đủ mầu nhiệm không cần phải nghĩ mới biết, cũng như tấm gương trong suốt, vật gì qua nó là soi tỏ ngay."
Nếu người ta biết rõ cái chân tâm mình như thế mà hiểu được phải xếp bỏ sạch hết cái vọng tâm, thời liền đạt đạo vậy. (**)
Nhưng mà ngẫm lại,
đâu có dễ đến thế,
mà
cũng đâu có khó đến thế?
Thu sầu,
nghiêng nghiêng ngả ngả
Bạn ơi,
bạn có nỗi lòng nào không?
______________________________________
Chú thích
(*) Bài viết về tiết Hàn lộ lên một cách ngẫu nhiên nhờ cảm hứng mình có khi gặp một bác phụ huynh tên Nguyễn Văn Hiếu bất ngờ đăng ảnh chụp cây mai khoe khéo tiết trời.
Bài này được gợi cảm hứng từ bạn đọc Anh Chung comment ngay bài Tiết Hàn lộ khi phát hiện ra chữ SẦU và chữ THU đứng ngay cạnh nhau.
Thiết nghĩ trong một chuyến du hành văn chương thế này, có nhiều người đã khơi gợi lên nhiều đề tài thú vị để ta phải cầm bút đắn đo vậy. Mình đều đọc từng comment của các bạn độc giả để chỉnh lý bài viết và lấy thêm cảm hứng chấp bút. Xin cám ơn mọi người nhiều!
(**) thời liền đạt đạo = thì ngay lập tức đạt thành đạo. Bạn có thể băn khoăn đạo là gì chăng? Khó nói lắm. Đạo khả đạo, phi thường đạo, người viết cũng ngu ngơ viết theo sự sai bảo của phím chữ mà thôi!
Tài liệu tham khảo
Từ điển Thiều Chửu
[1] Bài viết "Thử bình chọn 50 cặp lục bát hay nhất trong "Truyện Kiều", tác giả Vương Trọng, đăng trên báo Công An Nhân Dân tháng 4 năm 2011.
[2] Bài đăng trong Tập San Xuân Thu số đặc biệt nghiên cứu về Nguyễn Du và Truyện Kiều do Hội Thi Văn Lạc Việt xuất bản tại San Jose CA năm 2001, tác giả Trần Ngọc.
Việt Nam Thi Văn Giảng Luận, nhà nghiên cứu Hà Như Chi, NXB Văn hóa Sài Gòn
Ảnh chụp TP Đà Lạt bởi Min Foto trên Unsplash.
Thiết kế và bài viết: Lac Nguyen
Tham gia văn đoàn Tầm Chương Trích Cú - gửi bài viết của bạn về cho chúng tôi nhé!
