03/03/2024
يوه پېړۍ وړاندې پۀ همدې ورځ (۳/۳/۱۹۲۴) عثماني خلافت نسکور شو. پۀ همدې ورځ د اياصوفيا مسجد پر موزيم او د فاتح مسجد پر ګودام بدل شو. د هرتزل ارمان پوره شو، د بالفور هيلې ترسره شوې، د قرصو مراد پوره شو او د خليفه پۀ مړوندو کې د برتانيه زنځيرونه پراتۀ و. هغه امت چې يو وخت يې د ويانا او فرانسې دروازې ورټکولې پر دې ورځ يې د خپل تاريخ وروستی باب ليکۀ. د لوي سليم او سليمان قانوني پر تخت د اتاترک پۀ نوم د غرب او هرتزل د لاسو بت ناست و. د "امت" نوم بدل شو د "وطن" کليمه عام شوه، د "عربي" ژبې رسميت ختم شو او "ترکي" ژبه رسمي شوه، د زوړ خليفه پر امساء د اقصیٰ دېوالونه تکيه و، پر دې ورځ هغه امساء ماته شوه او د اقصیٰ د خپل تاريخ تيارې ورځې ننداره کړې. بوډا عبدالحميد د امت وروستۍ تکيه وه او کله چې دا تکيه لۀ منځه ولاړه، امت تر ننه د عظمت څرک ونۀ ليد. مونږ تللی عظمت پۀ اوښکو او وينو هم واپس نشو کړی ګنې پدې يوه پېړۍ کې مونږ د وينو او اوښکو څومره قرباني ورکړه. پر دې ورځ هغه دېوال ونړېد چې يو وخت به يې سيوري ته لوي چارلس د هيلې تکيه وهله. د باربروسا اتلولۍ افسانې شوې او د شيخ الاسلام افندي پر کتابونو اور بل شو. د جالديران کيسې زړې شوې او کاغذي اتلانو د حجاب جنازه بار کړه. د سالونيک دربار پيکه شو، د قسطنطينې برم راښکته شو، د ملازګرد پر پاڼو ګرد پرېواتۀ، قاهره، بغداد او دمشق بې سرپرسته شو او اقصیٰ لکه د يوسف د کنعان پۀ ژورو کې د خپل ژوند خيرات غوښتۀ.
لکه لۀ رمې چې شپون مړ شي، لکه د کښتۍ چې ماڼو د څپو ښکار شي، لکه لۀ قافلې چې لارښود ورک شي، د بوډا عبدالحميد لۀ منځه تلو همدومره زور امت ته ورکړ. قافله وه خو لارښود يې نۀ و، رمه وه خو شپون يې نۀ و، اقصیٰ وه خو د بوډا امساء ماته شوه او لۀ تکيه وغورځېده.
هو يوه پېړۍ!
دا يوه پېړۍ څومره لۀ دردونو او اهونو ډکه وه.