22/01/2026
Tal día coma hoxe, o 22 de xaneiro de 1806, quedaba rexistrado co folio 40 do porto de San Ciprián
o quechemarín Dulce Nombre de Jesús, unha pequena embarcación de madeira construída nos
estaleiros de Fra, no lugar das Laxes, polo mestre carpinteiro Roque de Fra. O barco fora encargado
por Andrés Martínez Blanco, veciño da vila, e tiña un porte de 25 toneladas, as súas dimensións 23
codos de quilla, 8 codos de manga e de puntal 3 codos e 9 pulgadas.
Os quechemaríns eran pequenas embarcacións de cabotaxe empregadas na costa cantábrica e na
Bretaña francesa. Arbolaban dous mastros con velas ao tercio, unha pequena mesana á popa e
algúns foques no botalón de proa, os cales melloraban o goberno da embarcación cando navegaba de ceñida. Con bo tempo engadíanse unhas gavias volantes. Como no Cantábrico o tempo pode
afrescar bruscamente, estas gavias podían arriarse rapidamente, e mesmo recoller os foques,
quedando o barco con trinquete e maior, cos rizos tomados.
A tripulación estaba formada polo patrón e catro ou cinco mariñeiros. A súa ruta abranguía todo o
Cantábrico e a costa galega. Durante o século XIX, estas embarcacións estiveron estreitamente
vinculadas á Fábrica de Fundición e Loza do Marqués de Sargadelos, da que o porto de San Ciprián
era o principal punto de embarque e desembarque de mercadorías. Os Quechemaríns transportaban
carbón mineral, procedente de portos como Avilés ou San Juan de la Arena, imprescindible para o
funcionamento dos fornos da fábrica, e que posteriormente era levado en carros de bois ata
Sargadelos.
Pero o tráfico marítimo asociado á fábrica non se limitaba ao carbón. A través do porto de San Ciprián
entraban tamén vena de ferro, pedra caliza, sal, aceite, trigo, avea, viño e outras mercadorías, necesarias
tanto para os procesos industriais como para o abastecemento da poboación. Así mesmo, existe constancia
documental de que estes barcos transportaron munición con destino á Armada, dentro das rutas e servizos
ligados á actividade da fábrica e ao porto de San Ciprián. Ademais do comercio industrial, os
quechemaríns tamén participaron no transporte de pedra de granito, empregada para empedrar as rúas de
cidades como Oviedo, así como para obras en Luarca, Cedeira, Ferrol e para a construción da igrexa de
Santa Marta de Ortigueira.
A conmemoración destes 220 anos de historia documentada é, ao tempo, unha homenaxe os carpinteiros
de Ribeira e a todas as persoas que, desde os estaleiros, os portos e as tripulacións, fixeron posible a
continuidade dunha tradición que forma parte da identidade de San Ciprián. Lembrar esta historia é
recoñecer o papel da construción naval tradicional como piares da nosa historia marítima e como legado
cultural que merece ser preservado e transmitido ás futuras xeracións.
-Ilustracions de Roberto Hernández “El Ilustrador de barcos”.
