29/08/2026
Μια ιδιότυπη δυστοπία (ή ευτοπία, όπως το βλέπει κανείς) είναι το «Δέντρο έρχεται» του Μουνίρ Ατσέμι. Ένας αρχαιολόγος ανακαλύπτει σε έναν μακρινό πλανήτη έναν περίεργο πολιτισμό, τους Μουλάι. Συνειδητοποιεί πως πρόκειται για μια ξεχασμένη διαστημική αποστολή, μια κοινότητα που αφέθηκε εκεί χωρίς κανέναν σύνδεσμο με τη γη παρά μόνον τα κιβώτια αποξηραμένης τροφής και αναπτύχθηκε τελείως διαφορετικά μέσα στην απομόνωση.
Οι Μουλάι περνάνε πολύ γρήγορα σε μια νέα μορφή κοινωνίας, τελείως αταξική και απελευθερωμένη σεξουαλικά, με τρίο και όργια σε κοινή θέα, πάντα όμως με απαγορευμένη την κολπική επαφή∙ η αναπαραγωγή γίνεται αλλιώς. Όλοι οι περιορισμοί μιας διαστημικής αποστολής σε έναν θόλο μετατρέπονται σιγά σιγά σε τελετουργίες ξεχασμένες στα βάθη των χρόνων που κανείς δεν τολμά να αλλάξει ούτε να σκεφτεί πώς δημιουργήθηκαν. Έχουμε μια κοινωνία χωρίς αρχηγό, όπου κανένας δεν ασκεί εξουσία στον άλλο, κοινοβιακή, όπου δεν λείπουν τα ταμπού και δεν αργεί να κάνει την εμφάνισή του ο θεός.
Το πιο ενδιαφέρον από όλα όσα γράφει ο Ατσέμι είναι το πώς αλλάζει η γλώσσα, η γραφή και κατανόηση όλων των αόριστων νοημάτων. Κάθε φορά που μιλάει ένας Μουλάι, η λέξη αλλάζει σχήμα, το ίδιο και κάθε φορά που γράφει. Κάθε φορά που διηγούνται μια ιστορία, αλλάζει η ιστορία. Παρ’ όλα αυτά, αυτός που την αφηγείται ή τη γράφει παραμένει κατανοητός, η αλλαγή είναι οργανική εφόσον μετέχει της ζωής της κοινότητας Είναι σαν να βλέπουμε την ιστορία των γλωσσών της γης, των ιδιωμάτων και των παραλλαγών σε ταχύτητα μεγεθυμένη κατά τη χιλιοστή.
Το μικρό μυθιστόρημα γίνεται εξαιρετικά γοητευτικό όσο περνάνε οι σελίδες, γιατί διερευνά το πώς λειτουργεί το ανθρώπινο μυαλό, το τι είναι έθιμο, τι είναι νόμος, τι είναι ταμπού, πώς ξεχωρίζει το άτομο που διαφέρει έστω και λίγο και πώς χρειάζεται να απομονωθεί αν και αυτό είναι που θα φέρει την πρόοδο, ποιος είναι ο θεός και γιατί εμφανίζεται η ιδέα μιας ανώτερης δύναμης ακόμα και στις πρωτόγονες κοινότητες, τι είναι κοινωνία ακόμα και όταν εξαφανιστεί η συνθήκη της δύναμης και της εξουσίας απέναντι στον αδύναμο, ακόμα κι αν εξαφανιστούν οι μητρικοί και πατρικοί δεσμοί. Πώς διαμορφώνεται η ανθρώπινη κοινωνική ύπαρξη όταν δεν υπάρχει πια ο θεσμός της οικογένειας και της δυαδικότητας του ζευγαριού. Και τι γίνεται όταν έρθει σε επαφή με μια άλλη, ακατανόητη κοινότητα.
Μιλά για το παρελθόν, για το πώς δημιουργήθηκαν οι κοινωνικοί κανόνες, οι ιδιαιτερότητες κάθε γλώσσας, κάθε έθνους τελικά, και ταυτόχρονα διερευνά το μέλλον, με απίστευτη σαφήνεια. Τι θα γινόταν αν αφηνόμασταν με τεχνολογία που δεν καταλαβαίνουμε και δεν μπορούμε να αναπαράγουμε. Δεν δίνει απαντήσεις, κάνει όμως αρκετό νοητικό μασάζ στη φαντασία, αφήνει στον αναγνώστη ένα σωρό ελευθερίες, και τελικά καταλήγει να είναι βαθιά πολιτικό και κοινωνικό, ένα από τα καλύτερα μυθιστορήματα του είδους.
