18/04/2026
Είναι Απρίλης του 1776 και στους δρόμους του Παρισιού ο 64χρονος Ζαν-Ζακ Ρουσσώ μοιράζει στους διαβάτες ένα χειρόγραφο φυλλάδιο με τίτλο: Προς κάθε Γάλλο που εξακολουθεί ν’ αγαπά τη δικαιοσύνη και την αλήθεια. Ξεκινά ως εξής:
Γάλλοι! Έθνος άλλοτε αγαπημένο και τρυφερό, τι έχετε απογίνει; Τι σας έκανε ν’ αλλάξετε στάση απέναντι σ’ έναν κακότυχο ξένο, που είναι μόνος του, στο έλεός σας, χωρίς κανένα στήριγμα, χωρίς κανέναν υπερασπιστή (…); Τι σας έκανε ν’ αλλάξετε στάση απέναντι σ’ έναν άνθρωπο άκακο και άδολο, εχθρό της αδικίας, μα καρτερικό στο να την υπομένει, ο οποίος ποτέ δεν έκανε, ποτέ δεν ευχήθηκε, ποτέ δεν ανταπόδωσε κακό σε κανέναν, και ο οποίος εδώ και δεκαπέντε χρόνια, βουτηγμένος, κυλισμένος από εσάς στο βούρκο της ατίμωσης και της διαβολής, βλέπει και νιώθει να του φορτώνουν χωρίς σταματημό αισχρότητες που όμοιές τους δεν ακούστηκαν ποτέ για κανέναν άνθρωπο, δίχως ποτέ να μπορέσει τουλάχιστον να μάθει την αιτία!
Ούτε ένας σχεδόν απ’ τους περαστικούς δεν δέχτηκε να πάρει το φυλλάδιο.
_____
Ο Ρουσσώ πέθανε τον Ιούλιο του 1778 στην Ερμενονβίλ, 50 χιλιόμετρα έξω απ’ το Παρίσι, στο σπίτι όπου τον φιλοξενούσε τους τελευταίους μήνες της ζωής του ο φίλος του κόμης ντε Ζιραρντέν. Θάφτηκε εκεί, σ’ ένα μικρό νησάκι, στη μέση μιας λίμνης. Ο τάφος του γρήγορα μετατράπηκε σε τόπο προσκυνήματος. Λίγα χρόνια αργότερα, οι Γάλλοι —στους οποίους απευθυνόταν σ’ εκείνο το φυλλάδιο που μοίραζε στους άγνωστους διαβάτες τη χρονιά που ξεκίνησε να γράφει τους Ρεμβασμούς— επαναστάτησαν, και αναγόρευσαν τον Ρουσσώ προφήτη τους. Τον Οκτώβριο του 1794 αποφάσισαν να μεταφέρουν τα οστά του στο Πάνθεον του Παρισιού:
Εκείνη την αλησμόνητη μέρα μια ορχήστρα έπαιζε αποσπάσματα από την όπερα Ο μάγος του χωριού· το δρύινο φέρετρο, με τριπλή μολύβδινη επένδυση κι ένα επιπρόσθετο εξωτερικό μολύβδινο περίβλημα, ξεθάφτηκε και μεταφέρθηκε στο Παρίσι σε μια μεγαλειώδη νεκρώσιμη πομπή. Σ’ όλα τα χωριά κατά μήκος της διαδρομής, ο λαός είχε βγει στους δρόμους και φώναζε «Ζήτω η Αβασίλευτη! Ζήτω η μνήμη του Ζαν-Ζακ Ρουσσώ!». Το βράδυ της 10ης Οκτωβρίου η πομπή έφτασε στις Τυιλερί, όπου την υποδέχτηκε ένα τεράστιο πλήθος μ’ αναμμένους πυρσούς. Το φέρετρο, που βρισκόταν μέσα σ’ ένα ξύλινο πλαίσιο με τα σύμβολα της Επανάστασης ζωγραφισμένα πάνω του, τοποθετήθηκε πάνω σε μια βάση με ιτιές τριγύρω της σε ημικυκλική διάταξη. Το κύριο μέρος της τελετής έλαβε χώρα το επόμενο πρωί, όταν η νεκρώσιμη πομπή συνέχισε την πορεία της μέχρι το Πάνθεον, με επικεφαλής έναν πλοίαρχο του Ναυτικού των Ηνωμένων Πολιτειών, ο οποίος κρατούσε την αστερόεσσα, και δύο ακόμα σημαιοφόρους που ακολουθούσαν, με την tricolore και το λάβαρο της Αβασίλευτης Πολιτείας της Γενεύης.
Από την εισαγωγή του Θάνου Σαμαρτζή στο βιβλίο Ρεμβασμοί του μοναχικού περιπατητή, εκδόσεις ΔΩΜΑ
