Βιβλιοπωλείο Fata Libelli

06/08/2026

04/08/2026

Το παντελόνι κόβει τη Νικόλ

Κορίτσι ντύνεται κανείς τον Ιανουάριο. Τον Ιανουάριο περικυκλώνεται από τα βέλη των τηλεφωνημάτων και τις αγκίθες οποιασδήποτε άλλης εποχής: εντοιχισμένων οικογενειών που προέβλεπε ο νόμος και η καλλιέργεια της κοντής κοπέλας, ήρεμων ανατάσεων μπροστά στην αποτυχία τού αγαπημένου μας παιδιού στο κολλέγιο. Όταν έχει τύχει να σε δει με κάποιο βραβείο εκείνη που σε ανάγκασε μετά να την ονειρευτείς, επιδιώκεις κι εσύ λίγη κομματική συνέπεια και ντυσίματα φρου-φρου και πίεση των θρησκευτικών σου οργάνων από μπαλένες και καλσόν και φουρώ. Στροβιλίσεσαι τον Ιανουάριο πάνω στο πάτωμα εφιαλτικού μουσικού Ιανουαρίου, και τα μπράτσα του επιπλέον τρελού, πραγματικού αγοριού δε σου φτάνουν. Ντύνεις τη Νικόλ αγόρι, ντύνεις τη Νικόλ αγόρι. Η Νικόλ θα σε κρατήσει τον Ιανουάριο και δε θα πέσεις, θα μπει για χάρη σου μέσα στη φόδρα ενός παντελονιού που θα την κόβει ακριβώς ανάμεσα στη σχισμή και στο μικρό μύθο της.

Σωτήρης Κακίσης

03/08/2026

Οι δυο ομοφωνίες που μεταβάλλουν διαδοχικά τον Ιώβ πρώτα σε είδωλο και μετά σε αποδιοπομπαίο τράγο αντιστοιχούν η μία στην ανοιξιάτικη πλησμονή των νερών και η άλλη στην απόλυτη ξηρασία. Αν οι τρεις φίλοι δεν ήταν πάντα υποταγμένοι στη μόδα της στιγμής, δεν θα υπήρχε ομοφωνία.
Ο μιμητισμός τους καθιστά και τους τρεις πλήρως αντιπροσωπευτικά μέλη μιας κοινότητας που είναι κι αυτή μιμητική. Αν όλοι οι πολίτες ήταν προσωπικά παρόντες γύρω απ' τον Ιώβ, δεν θα μαθαίναμε τίποτε περισσότερο απ' ό,τι ξέρουμε ήδη. Οι τρεις φίλοι είναι αρκετοί για όλα, όπως ο χορός στην ελληνική τραγωδία.
Η μεταφορά του χειμάρρου δεν εκφράζει μονάχα την απουσία του πιο επιθυμητού, όποιο κι αν είναι αυτό, αλλά και την υπεράφθονη αποπνικτική παρουσία του μη επιθυμητού, όποιο κι αν είναι αυτό επίσης. Αυτό το καταραμένο ποτάμι μάς φέρνει πάντα, τελικά, αυτό που μας έχουν στερήσει και που επιθυμούμε, αλλά τη στιγμή που μας το φέρνει δεν το επιθυμούμε πια, το αποφεύγουμε μάλιστα σαν την πανούκλα, και από κει και πέρα γίνεται πραγματικά η πανούκλα.
Το δυσεύρετο του χτες δεν έπρεπε να πάψει να είναι τέτοιο, παρά μονάχα για να προσφερθεί σε λογικές ποσότητες· να όμως που ξεχύνεται από παντού, κατακλύζει τα πάντα, αντικαθιστά τα πάντα, προκαλεί ναυτία. Νιώθουμε εξουθενωμένοι. Νομίζαμε πως μας το είχαν υποσχεθεί για πάντα και διαπιστώνουμε πως ήταν μόνο για μια περίοδο. Το στέλνουμε στο διάβολο.
Αυτή η απουσία μετριοπάθειας, αυτή η διαρκής σύζευξη έλλειψης και υπερβολής χαρακτηρίζει έναν κόσμο παραδομένο στο μιμητισμό. Ο ανταγωνισμός προβάλλει τόσο φυσικά από τη μίμηση των επιθυμιών, ώστε ο μιμητισμός καταλήγει να θεωρεί το θριαμβεύοντα ανταγωνιστή σαν απαραίτητο. Προτάσσει το εμπόδιο στο πρότυπο. Διαλέγει το πρότυπο σε σχέση με το εμπόδιο. Αν τίποτα δεν του εναντιώνεται, ο μιμητο-μαζοχισμός παύει να επιθυμεί. Δεν θεωρεί πλέον το πρότυπο άξιο για μίμηση.
Η επιθυμία καραδοκεί για ένα εμπόδιο "καλύτερο", πιο ανθεκτικό, αξεπέραστο. Δεν αποτυγχάνει ποτέ να το βρει. Και ό,τι δεν την ενδιαφέρει πλέον, ενδιαφέρεται αμέσως εκείνο γι' αυτή. Και τα άλλα είδη μιμητισμού καραδοκούν για εμπόδια. Μονάχα η αδιαφορία τα ελκύει και τα αιχμαλωτίζει μόνιμα, γιατί αποτελεί το αναμφισβήτητο εμπόδιο. Στην αγορά της επιθυμίας, η προσφορά σταματάει για μια στιγμή ό,τι αποτελεί αντικείμενο ζήτησης, αλλ' αν αυτό που σταματάει είναι η ζήτηση, τότε η προσφορά αυξάνεται υπέρμετρα.

René Girard Η αρχαία οδός των ασεβών
Μετάφραση Λουκάς Θεοδωρακόπουλος
Εκδόσεις Εξάντας, 1991

01/08/2026

Υπάρχει ένας μύθος τής Ηλέκτρας με την κακή σημασία του όρου, εννοώ τη σημασία της πλαστότητας, της απάτης: ο μύθος που θέλει την κόρη τού Αγαμέμνονα πρότυπο κάθε αρετής, "παγερή Άρτεμη", που χτυπάει και θεραπεύει (...), αξιολάτρευτη, αναλλοίωτη, σαν χιόνι που δεν λιώνει ποτέ. Γιατί η Ηλέκτρα δεν είναι αγνή: στριμωγμένο ζώο στον Αισχύλο, στον Σοφοκλή παραβιάζει με χαρά όλους τους κανόνες της ευσέβειας και του μέτρου, και με αυτά τα χαρακτηριστικά εκτίθεται στην αυστηρή κριτική του Ευριπίδη. Γεμάτη από πάνω ως κάτω απωθημένους πόθους, αποκαλύπτει στον Hofmannsthal και στον O'Neill το ερεβώδες βάθος της, τη δειλία της στον Sartre, και ο Giraudoux ακόμη μάς αφήνει μια διφορούμενη εικόνα γι' αυτήν. Άλλοτε απεχθής μέσα στη λυσσαλέα μανία της, καταραμένη από τη μητέρα της, εγκαταλελειμμένη από τους θεούς, καταδικασμένη από τους ανθρώπους, καταλήγει να εξοργίζει τον Ορέστη ο οποίος, σε μια από τις πρόσφατες Ηλέκτρες, του László Gyurkó, την σκοτώνει. Ο ρόλος της σαν κεντρί είναι άδικος. Ίσως είναι δευτερογενής, αφού εμφανίζεται μόνο σε μια δεύτερη φάση της εξέλιξης του μύθου.
Η καθυστέρηση αυτή έχει σημασία. Φορτισμένη με την πικρία των Ατρειδών, η Ηλέκτρα μέσα στη σκληρότητά της συμπυκνώνει όλη την ωμότητα του μύθου, που από εδώ και στο εξής μπορούμε να ονομάζουμε μύθο της. Όσο ο Ορέστης γίνεται αδύναμος, τόσο εκείνη είναι παρούσα για να τον ξαναφέρει πίσω στην ύπαρξη, που πολλές φορές δεν είναι παρά μια αγωνία. Γιατί αυτή η ωμότητα δεν έχει να κάνει με το αίμα, όπως πίστεψε ο Crébillon πατέρας και μαζί του ο Suarès, όταν παρουσιάζουν τη νέα γυναίκα να φιλάει με πάθος το μαχαίρι που σκότωσε άλλοτε και που πρέπει να σκοτώσει και πάλι:

Κόκκινο από αίμα, ακονισμένο!
Δες τις σταγόνες στο θηκάρι.
Πόσες φορές παλιά δεν τις φιλούσα και σε καλούσα,
τα χείλια μου προσέχοντας να μη τις σβήσουν.
Τις νύχτες μού μιλούσαν, στ' αυτιά μού ψυθιρίζαν
το όνομά σου.

Όπως πολύ σωστά έγραφε ο Antonin Artaud στις επιστολές του στον Jean Paulhan, "η ωμότητα δεν σημαίνει αίμα που τρέχει, σάρκα που βασανίζεται, εχθρός που σταυρώνεται. Το να ταυτίζουμε την ωμότητα με το μαρτύριο είναι ένα μικρό μέρος του προβλήματος".

Pierre Brunel Ο μύθος της Ηλέκτρας
Μετάφραση Κλαίρη Μιτσοτάκη
Εκδόσεις Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, 1992

01/08/2026

ουχί Μενέλεω χάριν.
ει δ' ουν, ερώ γαρ και το σον, κείνον θέλων
επωφελήσαι ταύτ' έδρα, τούτου θανείν
χρην αυτόν ούνεκ' εκ σέθεν; ποίω νόμω;
όρα τιθείσα τόνδε τον νόμον βροτοίς
μη πήμα σαυτή και μετάγνοιαν τίθης.
ει γαρ κτενούμεν άλλον αντ' άλλου, συ τοι
πρώτη θανοίς αν, ει δίκης γε τυγχάνοις.

Σοφοκλής Ηλέκτρα
.. κι όχι για το χατίρι
του Μενελάου. Μα κι ας παραδεχτούμε
-για να τον πω και τον ισχυρισμό σου-
πως τόκαμε για κείνου το συμφέρον·
γι' αυτό έπρεπε λοιπόν κι από το δικό σου
να σκοτωθή το χέρι; από ποιο νόμο;
Πρόσεξε, αυτός ο νόμος σου, που βάζεις,
μη σου βγη σε κακό και μετανοιώσης·
γιατί αν σκοτώνεται ένας γι' άλλον, πρώτη
θάπρεπε συ, αν μ' αυτό κριθής το δίκιο.

Μετάφραση Ιωάννης Γρυπάρης

01/08/2026

01 08 1819

28/07/2026

ΘΡΗΝΟΣ ΤΟΥ ΦΡΟΥΡΟΥ ΤΩΝ ΣΥΝΟΡΩΝ

Κοντά στη Βόρεια Πύλη ο άνεμος φυσά γιομάτος άμμο,
από του Χρόνου την αρχή μονάχος, ως τα τώρα!
Πέφτουν τα δέντρα, η χλόη κιτρινίζει απ' το φθινόπωρο.
Πύργους και πύργους σκαρφαλώνω
για ν' αγναντέψω έξω τη χώρα των βαρβάρων:
Το ρημαγμένο κάστρο, ο ουρανός, η απέραντη έρημος.
Τοίχος δεν έμεινε σ' ετούτο το χωριό.
Λευκά τα κόκκαλα από χίλιες πάχνες,
ψηλοί σωροί, με χλόη και δέντρα σκεπασμένοι.
Ποιος το 'χε κάνει αυτό να γίνει;
Ποιος έφερε τη φλογισμένη αυτοκρατορικήν οργή;
Ποιος έφερε στρατό με τύμπανα και με βαριά ταμπούρλα;
Βάρβαροι βασιλιάδες.
Η ολόχαρη άνοιξη έγινεν αιματόβρεχτο φθινόπωρο,
θύελλα πολεμιστών, στο μεσιανό βασίλειο απλωμένη,
τρακόσιες εξήντα χιλιάδες,
και θλίψη, θλίψη σα βροχή.
Θλίψη να πας, και θλίψη, θλίψη να γυρίσεις.
Έρμα, παντέρημα χωράφια,
κι ούτε παιδιά να πολεμούν απάνω τους,
ούτε πια οι άντρες γι' άμυνα, για επίθεση.
Αχ, πώς θα μάθετε τη μαύρη θλίψη εδώ στη Βόρεια Πύλη,
με τ' όνομα του Ριχακού πια ξεχασμένο,
κ' εμείς εδώ οι φρουροί βορά στις τίγρεις.

Ezra Pound
Μετάφραση Νίκος Σημηριώτης

27/07/2026

Ήταν πρωί και χαμογέλαγε ο Απρίλης.
Αντίκρυ στον χρυσόν ορίζοντα το φεγγάρι
ξεψυχούσε ολόλευκο και σκοτεινό. Πίσω του
μια ελαφρά αδιόρατη χίμαιρα, το σύννεφο
έτρεχε που μόλις θόλωνε έν' άστρο.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Έτσι όπως χαμογελούσε το ρόδινο πρωινό,
άνοιξα το παραθύρι μου στον ήλιο της ανατολής.
Και στο θλιβερό μου δωμάτιο εισχώρησε το φως
με το τραγούδι των κορυδαλών, το γέλιο της πηγής
και τ' απαλό άρωμα του πρώιμου ανθού.
Ήρθε ένα διάφανο, μελαγχολικό δείλι.
Ο Απρίλης χαμογελούσε. Άνοιξα τα παραθύρια
του σπιτιού μου στον άνεμο... Ο άνεμος έφερνε
ευωδιά ρόδων, καμπανοκρούσματα...
Καμπανοκρούσματα απόμακρα, κλαμένα,
πνοή απαλή των ρόδων μοσχομυριστή...
Πού 'ναι τ' ανθισμένα περιβόλια των ρόδων;
Τι λεν' στον άνεμο οι γλυκές καμπάνες;
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Ρώτησα τ' απριλιάτικο δείλι που ξεψυχούσε:
πλησιάζει επιτέλους η χαρά στο σπιτικό μου;
Το απριλιάτικο δειλινό χαμογέλασε: η χαρά
προσπέρασε την πόρτα σου - κι ύστερα, σκοτεινό:
Πέρασε απ' την πόρτα σου. Δυο φορές δεν περνά.

Antonio Machado
Μετάφραση Κώστας Ε. Τσιρόπουλος

26 07 1875

24/07/2026

Η οξεία φάση της μιμητικής διαδικασίας είναι πιο φανερά ενορμητική και αυτοκαταστροφική από τις προηγούμενες. Ωστόσο δεν είναι παρά η άκρα προέκταση εκείνου που ήδη περιλαμβανόταν εν σπέρματι στους δισταγμούς των τεσσάρων πρώτων πράξεων. Να γιατί αυτή η φάση είναι γελοιωδώς μιμητική. Ό,τι ως τώρα ήταν σκοτεινό και υπονοούμενο γίνεται ρητό και σαφές. Οι θεωρούμενοι φυσιολογικοί άνθρωποι οφείλουν να καταφύγουν στη βολική λέξη της "τρέλας" για να μη δουν την αλληλουχία ανάμεσα σε αυτή τη γελοιογραφία και τον δικό τους μετριασμένο μιμητισμό. Για την έκρηξη του Άμλετ στο βάθος του τάφου, οι ψυχίατροί μας δεν θα κοπιάσουν για να βρουν την κατάλληλη ετικέτα, μιλώντας πιθανώς για "υποκριτική σχιζοφρένια". Θα την δουν δηλαδή σαν ένα καθαρά παθολογικό φαινόμενο, εξ ολοκλήρου αποκομμένο από κάθε έλλογη συμπεριφορά, μη εξαιρουμένης της δικής τους που δεν την εκλαμβάνουν ως μιμητική. Οι ιδιοφυείς συγγραφείς δεν συμμερίζονται αυτού του είδους την αυταπάτη. Αν η σχιζοφρένεια μιμείται κατά κόρον, αν μεταπίπτει ηθελημένα στην "υποκριτική", αυτό δεν συμβαίνει επειδή τα θύματά της είναι πιο προικισμένα για τη μίμηση από τους θεωρούμενους φυσιολογικούς ανθρώπους, αλλά αντίθετα επειδή δεν είναι διόλου προικισμένα για την ασύνειδη μίμηση που διαπράττουμε μηχανικά και χωρίς να έχουμε καμιά αμφιβολία για τη ζωή μας.
Στο ερώτημα: "Τι σκοπό έχει ο σχιζοφρενής όταν παραδίδεται στην "υποκριτική";", ο Άμλετ δίνει μια απάντηση: ο σχιζοφρενής δοκιμάζει να κάνει ό,τι όλοι οι άλλοι άνθρωποι κάνουν χωρίς κανέναν κόπο. Δοκιμάζει την καλοβαλμένη προσωπικότητα του Λαέρτη, αυτού του ανθρώπου που μπορεί να ξιφουλκήσει όταν πρέπει και μπορεί πάλι, όταν πρέπει, να πηδήξει μέσα στον τάφο της αδελφής του - χωρίς να τον πάρουν για τρελό.
Αν ο τρελός μάς προκαλεί δυσφορία, η αιτία δεν είναι ότι παίζει ένα παιχνίδι διαφορετικό από το δικό μας, αλλά επειδή αποτυγχάνει να παίξει το παιχνίδι που παίζουμε χωρίς να το γνωρίζουμε, και είναι προς τιμήν του. Ασκείται σε αυτό το παιχνίδι με έναν τρόπο που μας φαίνεται βεβιασμένος, αδέξιος και χωρίς γούστο, σαν άνθρωπος χωρίς αίσθηση του μέτρου, που πρέπει να επιδείξει υπερβάλλοντα ζήλο. Αυτού του είδους ο τρελός πασχίζει να μας μοιάσει - ή ίσως καμώνεται πως πασχίζει, με σκοπό να γελοιοποιήσει την καταθλιπτική δουλικότητά μας. Αλλά προτιμούμε να μην κοιτάξουμε από πολύ κοντά, από φόβο μήπως αναγνωρίσουμε την εικόνα μας στον καθρέφτη που στήνει μπροστά μας.

René Girard Σαίξπηρ
Μετάφραση Κωστής Παπαγιώργης
Εκδόσεις Εξάντας, 1993