29/08/2026
မှတ်စုတို
-------------
" Lao Gan Ma "
ကမ္ဘာကိုသိမ်းပိုက်ခဲ့တဲ့ ငရုတ်သီးဆော့စ် ဘုရင်မကြီး
နိုင်ငံတကာက စူပါမားကတ်တွေ၊ အာရှကုန်စုံဆိုင်တွေမှာ ဈေးဝယ်ဖူးရင် အနီရောင်အဖုံးနဲ့ မျက်နှာထား တင်းတင်း အဖွားအိုတစ်ယောက်ရဲ့ ပုံပါတဲ့ ငရုတ်သီးကြော် ဆော့စ် (Chili Crisp) ဘူးလေးကို မြင်ဖူးကြမှာပါ။
ခေါက်ဆွဲပြုတ်ထဲ ထည့်စားမလား၊ ထမင်းပူပူလေးနဲ့ နယ်စားမလား၊ ဖက်ထုပ်နဲ့ပဲ တို့စားမလား... ဘာနဲ့စားစား လိုက်ဖက်လွန်းတဲ့ အဲဒီ ငရုတ်သီးဆော့စ်ကတော့ ကမ္ဘာကျော် Lao Gan Ma (လောင်ကန်မာ) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာမှာလည်း တော်တော်များများက သူနဲ့ရင်းနှီးပြီး ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။
ဘူးပေါ်က မျက်နှာထား တင်းတင်းနဲ့ အဖွားအိုဟာ ဒီငရုတ်သီးဆော့စ်ကို တီထွင်ခဲ့သူပါ။ သူဟာ စာတစ်လုံးမှ မတတ်တဲ့၊ ကျောင်း မနေခဲ့ရတဲ့ မုဆိုးမ တစ်ယောက် ဘဝကနေ ဘီလီယံနာ သူဌေးမကြီး အဖြစ်ကို ရောက်ရှိခဲ့သူ ဖြစ်ပါတယ်။
ဆင်းရဲမွဲတေမှု နဲ့ ဘဝရဲ့ အစ
ဒီအဖွားအိုရဲ့ နာမည်က တာအိုဟွာဘီ (Tao Huabi) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ သူ့ကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်က တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ကွေ့ကျိုး (Guizhou) ပြည်နယ်က အလွန် ခေါင်ဖျားပြီး ဆင်းရဲတဲ့ ရွာလေး တစ်ရွာမှာ မွေးဖွားခဲ့ပါတယ်။
သားသမီး ၈ ယောက်ရှိတဲ့ အထဲမှာ အငယ်ဆုံးဖြစ်ပြီး၊ မိသားစု ဆင်းရဲလွန်းလို့ ကျောင်းမနေခဲ့ရပါဘူး။ ကိုယ့်နာမည်ကို ရေးတတ်ဖို့တောင် အနိုင်နိုင်ပါ။
အရွယ်ရောက်တော့ လက်ထပ်ခဲ့ပေမဲ့ ခင်ပွန်းဖြစ်သူဟာ ရောဂါနဲ့ စောစောစီးစီး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါတယ်။ သားနှစ်ယောက်ကို ရှာဖွေ ကျွေးမွေးဖို့အတွက် သူမဟာ မုဆိုးမ ဘဝနဲ့ အလုပ်ကြမ်းပေါင်းစုံကို ဝင်လုပ်ခဲ့ရပါတယ်။ အုတ်သယ်တာ၊ ပန်းရံလုပ်တာကအစ ဟင်းသီးဟင်းရွက် ရောင်းတာအဆုံး ပင်ပန်းဆင်းရဲစွာ ရုန်းကန်ခဲ့ရပါတယ်။
အလှည့်အပြောင်းဖြစ်စေခဲ့သော ခေါက်ဆွဲဆိုင်လေး
၁၉၈၉ ခုနှစ်မှာတော့ သူမဟာ စုဆောင်းထားတဲ့ ငွေလေးနဲ့ ကွေ့ယန် (Guiyang) မြို့က လမ်းဘေး တစ်နေရာမှာ ခေါက်ဆွဲဆိုင်လေး တစ်ဆိုင် စဖွင့်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီခေါက်ဆွဲဆိုင်မှာ သူမကိုယ်တိုင် အထူး ဖော်စပ်ထားတဲ့ ငရုတ်သီးကြော် ဆော့စ်လေးကို ခေါက်ဆွဲနဲ့ တွဲစားဖို့ အခမဲ့ ချထားပေးပါတယ်။
ပဲပိစပ် အချဉ်ဖောက်၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ငရုတ်သီး အစပ်နဲ့ အမွှေးအကြိုင်တွေကို ဆီနဲ့ ကြွပ်နေအောင် ကြော်ထားတဲ့ သူမရဲ့ ဆော့စ်ဟာ အလွန် အရသာရှိပါတယ်။ ထူးခြားတာက လူတွေဟာ ခေါက်ဆွဲ လာစားတာထက်စာရင် သူ့ရဲ့ ငရုတ်သီးဆော့စ်ကို ပိုကြိုက်နေကြတာပါ။ တချို့ဆိုရင် ခေါက်ဆွဲ မစားဘဲ ငရုတ်သီးဆော့စ်ကို သက်သက် လာလာဝယ်ကြတဲ့ အထိ နာမည်ကြီးလာပါတယ်။
Lao Gan Ma (လောင်ကန်မာ) ဆိုတဲ့ နာမည် ဘယ်လို ရလာသလဲ?
သူမရဲ့ ခေါက်ဆွဲဆိုင်လေးနားမှာ ကျောင်းတစ်ကျောင်း ရှိပါတယ်။ ဆင်းရဲတဲ့ ကျောင်းသားလေးတွေ ဆိုင်ကို လာစားရင် သူမက ပိုက်ဆံမယူဘဲ အလကား ကျွေးလေ့ရှိပါတယ်။ လိုအပ်တဲ့ စာရေးကိရိယာတွေတောင် ဝယ်ပေးတတ်ပါသေးတယ်။
ဒီလို မိခင်တစ်ယောက်လို မေတ္တာထားတတ်တဲ့ သူမကို ကျောင်းသားတွေက Lao Gan Ma (အဓိပ္ပာယ်ကတော့ ချစ်ခင်ရသော အမေကြီး) လို့ ချစ်စနိုး ခေါ်ခဲ့ကြပါတယ်။
နောက်ပြီး အဲဒီနားမှာ အဝေးပြေးလမ်း ဖောက်နေတဲ့ ကုန်တင်ကား ဒရိုင်ဘာတွေကိုလည်း သူမရဲ့ ငရုတ်သီးဆော့စ်ဘူးလေးတွေ လက်ဆောင်ပေးလိုက်ရာကနေ ဒရိုင်ဘာတွေက တဆင့် တစ်နိုင်ငံလုံးကို အခမဲ့ ပါးစပ်ကြော်ငြာနဲ့ နာမည်ကြီးသွားခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီကနေစပြီး သူမရဲ့ ငရုတ်သီးဆော့စ် နာမည်ဟာ Lao Gan Ma ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။
အသက် ၄၉ နှစ်မှ စတင်ခဲ့သော ဧရာမ အင်ပါယာ
၁၉၉၆ ခုနှစ်၊ သူမ အသက် ၄၉ နှစ် အရွယ်ရောက်မှ သူမဟာ ခေါက်ဆွဲဆိုင်ကို ပိတ်ပြီး ငရုတ်သီးဆော့စ် သီးသန့်ထုတ်တဲ့ စက်ရုံလေးကို အလုပ်သမား ၄၀ နဲ့ စတင် တည်ထောင်ခဲ့ပါတယ်။ အစပိုင်းမှာ ငရုတ်သီးထည့်ဖို့ ဖန်ပုလင်း လိုအပ်လို့ စက်ရုံကြီးတွေကဆီက မှာတဲ့အခါ အပ်တဲ့ အရေအတွက် နည်းလွန်းလို့ ဆိုပြီး သူမကို ပုလင်းလုပ် မပေးကြပါဘူး။
ဒါနဲ့ သူမဟာ ဒေဝါလီခံရခါနီး ဖြစ်နေတဲ့ ဖန်ပုလင်း စက်ရုံအသေးလေး တစ်ခုကို သွားပြီး အကူအညီတောင်းခဲ့ရပါတယ်။ ယနေ့အချိန်မှာတော့ အဲဒီ ဖန်ပုလင်း စက်ရုံလေးဟာ Lao Gan Ma ကုမ္ပဏီအတွက် ပုလင်းတွေ သီးသန့် ထုတ်ပေးနေရတဲ့ ဧရာမ စက်ရုံကြီး ဖြစ်နေပါပြီ။
တာအိုဟွာဘီ ရဲ့ သံမဏိ စီးပွားရေး စည်းမျဉ်း (၄) ချက်
တာအိုဟွာဘီရဲ့ စီးပွားရေး လျှို့ဝှက်ချက်က အလွန် ရိုးရှင်းပေမဲ့ တိကျ ခိုင်မာပါတယ်။ စာမတတ်ပေမဲ့ သူမရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုက ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း စီးပွားရေး ပညာရှင်တွေတောင် လေးစားရပါတယ်။
အကြွေး လုံးဝ မယူဘူး - ဘဏ်ကနေ ပိုက်ဆံ လုံးဝ မချေးပါဘူး။ ကုမ္ပဏီကို အကြွေး ကင်းရှင်းစွာနဲ့ ကိုယ်ပိုင် အရင်းအနှီး သီးသန့်ဖြင့်သာ လည်ပတ်ပါတယ်။
စတော့ရှယ်ယာ (IPO) မခေါ်ဘူး - ကုမ္ပဏီကို ရှယ်ယာဈေးကွက်မှာ တင်ပြီး အများပိုင် ကုမ္ပဏီအဖြစ် ပြောင်းလဲဖို့ ငြင်းဆန်ခဲ့ပါတယ်။ "ငွေကြေး ဈေးကစားသူတွေ လက်ထဲကို ငါ့ကုမ္ပဏီ မပါစေရဘူး" လို့ ပြတ်ပြတ်သားသား ပြောခဲ့ပါတယ်။
အခွန် လုံးဝ မရှောင်ဘူး - "အခွန်ဆောင်ခြင်းသည် နိုင်ငံသားတို့၏ တာဝန်ဖြစ်သည်" ဆိုတဲ့ ခံယူချက်နဲ့ သူမဟာ ဒေသတွင်း အစိုးရကို အခွန်ငွေ ယွမ် သန်းပေါင်းရာချီ နှစ်စဉ် မပျက်မကွက် ပေးဆောင်ပါတယ်။
ကြော်ငြာ အတုအယောင် မလုပ်ဘူး - တီဗီတွေမှာ ကြော်ငြာဖို့ ပိုက်ဆံ အကုန်မခံပါဘူး။ ပစ္စည်းရဲ့ အရည်အသွေး နဲ့ စားသုံးသူတွေရဲ့ ပါးစပ်ရာဇဝင်ကသာ အကောင်းဆုံး ကြော်ငြာ ဖြစ်တယ်လို့ ယုံကြည်ထားပါတယ်။ တကယ်လည်း သူ့ကို ကြော်ငြာပေးတဲ့သူတွေက ကမ္ဘာတဝှမ်းက စားသုံးသူတွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။
သားဖြစ်သူရဲ့ အမှားကို ပြန်လည်ကယ်တင်ခဲ့ရသော အမေကြီး
၂၀၁၄ ခုနှစ်မှာ တာအိုဟွာဘီ ဟာ အနားယူလိုက်ပြီး သားဖြစ်သူကို လုပ်ငန်းလွှဲပြောင်းပေးခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သားဖြစ်သူဟာ ကုန်ကျစရိတ် သက်သာအောင်ဆိုပြီး မူလသုံးနေကျ ကွေ့ကျိုး ငရုတ်သီး အစား ဈေးပေါတဲ့ ဟီနန် ငရုတ်သီး ကို ပြောင်းသုံးခဲ့ပါတယ်။ ဒီအခါမှာ အရသာပြောင်းသွားတာကို ဖောက်သည်တွေက ချက်ချင်း သိသွားပြီး ရောင်းအားတွေ ထိုးကျကာ ပြိုင်ဘက်တွေက ဈေးကွက်ကို ဝင်လုလာကြပါတယ်။
ဒီအကျပ်အတည်းကို ကယ်တင်ဖို့အတွက် အသက် ၇၀ ကျော်နေပြီဖြစ်တဲ့ တာအိုဟွာဘီ ဟာ ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှာ အနားယူရာကနေ လုပ်ငန်းခွင်ကို ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာပြီး မူလ ငရုတ်သီးအရသာ ရရှိအောင် ပြန်လည် ဖန်တီး ထုတ်လုပ်ခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီတော့မှသာ ဖောက်သည်တွေရဲ့ ယုံကြည်မှုကို ပြန်ရပြီး ကုမ္ပဏီလည်း နလံပြန်ထလာခဲ့ပါတယ်။
ကမ္ဘာကြီးကို သိမ်းပိုက်လိုက်တဲ့ အရသာ
ဒီနေ့အချိန်မှာ Lao Gan Ma ဟာ တရုတ်နိုင်ငံမှာသာမက၊ အမေရိကန်၊ ဥရောပ၊ သြစတြေးလျ နဲ့ မြန်မာနိုင်ငံ အပါအဝင် ကမ္ဘာတဝန်းက မီးဖိုချောင်တွေမှာ မပါမဖြစ်တဲ့ အရာတစ်ခုလို ဖြစ်နေပါပြီ။
ပိုမိုက်တာက ဒီဆော့စ်ဟာ စားစရာတစ်ခု သက်သက် မဟုတ်တော့ဘဲ Pop Culture တစ်ခု ဖြစ်လာတာပါပဲ။ ၂၀၁၈ ခုနှစ် နယူးယောက် ဖက်ရှင်ရက်သတ္တပတ် (NYFW) မှာဆိုရင် Opening Ceremony လို ဖက်ရှင်ဘရန်းတွေက တာအိုဟွာဘီ ရဲ့ မျက်နှာပုံပါတဲ့ ဆွယ်တာအင်္ကျီတွေကို ထုတ်လုပ်ရောင်းချခဲ့ရတဲ့အထိ ဖက်ရှင်လောကကိုပါ လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
၂၀၂၆ ခုနှစ် စာရင်းတွေအရ တစ်နေ့ကို ငရုတ်သီးဆော့စ် ပုလင်းပေါင်း ၃ သန်းခန့် ထုတ်လုပ်နေပြီး တာအိုဟွာဘီ ကိုယ်တိုင်ကလည်း ဘီလျံနာ သူဌေးမကြီး ဖြစ်နေပါပြီ။ လက်ရှိအချိန်မှာ အသက် ၇၉ နှစ် ရှိသွားပြီဖြစ်တဲ့ ဒီအဖွားအိုဟာ ကုမ္ပဏီကို တတ်နိုင်တဲ့ဘက်ကနေ အကြံဉာဏ်တွေ ပေးနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။
"ကျွန်မ စာမဖတ်တတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ငရုတ်သီးဆော့စ် ဘယ်လို လုပ်ရမလဲ ဆိုတာကိုတော့ ကျွန်မ ကောင်းကောင်း သိပါတယ်။ ပြီးတော့ လူကောင်း တစ်ယောက် ဘယ်လို နေထိုင်ရမလဲ ဆိုတာကိုလည်း သိပါတယ်" လို့ တာအိုဟွာဘီ က ဆိုဖူးပါတယ်။
သူမရဲ့ စေတနာ၊ မဆုတ်မနစ်သော ကြိုးစားမှု၊ ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှု တွေကြောင့် ဘီလျံနာ အမျိုးသမီး တစ်ယောက် ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ Lao Gan Ma ဘူးပေါ်က မျက်နှာထား တင်းတင်း အဖွားအိုရဲ့ ပုံဟာ စစ်မှန်တဲ့ ကြိုးစားအားထုတ်မှုနဲ့ အောင်မြင်ခြင်းရဲ့ ပြယုဂ်တစ်ခုအဖြစ် ကမ္ဘာတဝန်းမှာ ရပ်တည်နေဦးမှာ ဖြစ်ပါတော့တယ်။
Ref:
Wikipedia - Lao Gan Ma
The Guardian - China's hottest woman: the driving force behind crunchy chilli sensation Lao Gan Ma
China Daily - Chili sauce tycoon went from poverty to riches
Resource:
