24/06/2023
{English Below}
ပုပ္ပားလန်ဂါ(ခေါ်) ပုပ္ပားမျောက်မြီးရှည်
ပုပ္ပားမျောက်မြီးရှည်လေးတွေဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ မြန်မာမှာပဲရှိတဲ့ မြန်မာဌာနေမျိုးရင်း မျောက်မျိုးစိတ်ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ အရေအတွက်ဟာ အလွန်အမင်း ကျဆင်းနေပြီး မျိုးသုဉ်းရန်အလွန်အန္တရာယ်ရှိနေသော မျိုးစိတ်လေးတွေလည်းဖြစ်ပါတယ်။ ဧရာဝတီနဲ့ သံလွင်မြစ်ကြား မြန်မာနိုင်ငံအပူပိုင်းခြောက်သွေ့ဒေသတွေနဲ့ ကယား-ကရင် တောင်နိမ့်ပိုင်းဒေသတွေမှာ နေထိုင်ကြပါတယ်(ပုံ-၁မှာကြည့်နိုင်ပါတယ်)။ သူတို့နေထိုင်ရာ ဒေသကြီးတစ်ခုဖြစ်တဲ့ ပုပ္ပားတောင်မကြီးကို အစွဲပြုပြီး သူတို့အတွက် သိပ္ပံအမည်ကို (𝘛𝘳𝘢𝘤𝘩𝘺𝘱𝘪𝘵𝘩𝘦𝘤𝘶𝘴 𝘱𝘰𝘱𝘢) အဖြစ်အမည်ပေးကာ မြန်မာဌာနေရင်းမျောက်မျိုးစိတ်သစ်အဖြစ် 2020ခုနှစ်မှာ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
သူတို့ရဲ့ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို အနည်းငယ်သရုပ်ဖော်ပေးချင်ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ကျောပိုင်းဟာ အညိုရင့်ရောင်/ အညိုရောင်ဘက်သမ်းတဲ့မီးခိုးရောင်ရှိပြီး ခြေလက်တွေကအနက်ရောင်ဖြစ်ပါတယ်။ အမြီးကတော့ မီးခိုးရောင်နုနုလေးဖြစ်ပါတယ်။ မျောက်လေးတွေရဲ့သိသာတဲ့တစ်ချက်ကတော့ မျက်လုံးလေးမှာ မျက်ကွင်းဖြူလေးအကွင်းလိုက်ရှိနေတာပါဗျ။ ဒါလေးကိုအစွဲပြုပြီး သူတို့ကို မျောက်မျက်ကွင်းဖြူလို့လည်း ခေါ်ကြပါတယ်။ သူတို့လေးတွေဟာ ငယ်စဉ်အခါ ရွှေရောင်ဝင်းနေပြီး၊ အရွယ်ရောက်လာတာနဲ့အမျှ သူတို့အရောင်ဟာမီးခိုးရောင်ကိုပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ ရသေ့ပျံဒေသခံများကတော့ ဒီမျောက်လေးတွေကို ဆ်ုအုဂ်အွာမေံ (ဆ်ုအုဂ် = မျောက်၊ အွာမေံ = မျက်နှာဖြူ) (အသံထွက် - ချအောင်အွာမေး) မျောက်မျက်နှာဖြူလို့ ကရင်ဘာသာစကားနဲ့ခေါ်ဆိုကြပါတယ်။
ဒီမျောက်မြီးရှည်လေးတွေရဲ့အရေအတွက်ဟာ ခန့်မှန်းချေအားဖြင့် ကောင်ရေ ၂၅၀လောက်ထိ ရှိနိုင်ပါတယ်။ ပုပ္ပားတောင်တွင် ၂၀၁၉ခုနှစ်တွင်ကောက်ယူခဲ့သော စစ်တမ်းအရ ကောင်ရေ ၁၁၁ကောင်ခန့်၊ ရသေ့ပျံဂူမှာ ကောင်ရေ ၂၀မှ ၃၀ခန့်၊ ပဲခူးရိုးမမှာ ၂၂ကောင်ဝန်းကျင်ခန့်နဲ့ ပန်းလောင်-ပြဒါးလင်းဂူတောရိုင်းဘေးမဲ့တောမှာ ကောင်ရေ ၄၆ကောင်မှ ၉၆ကောင်ခန့်ထိရှိမယ်လို့ ခန့်မှန်းထားကြကြောင်း ကျွန်တော်တို့NSCIဂရုရဲ့ အဖွဲ့ဝင်အစ်ကိုကြီး ကိုအောင်ကိုလင်းအပါအဝင် တခြားသော ပညာရှင်များက မှတ်တမ်းတင်ထားကြပါတယ်။ သို့သော်လည်း မြို့ကြီးတောရကျောင်းမှာရှိတဲ့ မျောက်မြီးရှည်လေးတွေကတော့ ပုပ္ပားမျောက်မြီးရှည် (𝘛𝘳𝘢𝘤𝘩𝘺𝘱𝘪𝘵𝘩𝘦𝘤𝘶𝘴 𝘱𝘰𝘱𝘢) နဲ့ ရှမ်းမျောက်မြီးရှည် (𝘛𝘳𝘢𝘤𝘩𝘺𝘱𝘪𝘵𝘩𝘦𝘤𝘶𝘴 𝘮𝘦𝘭𝘢𝘮𝘦𝘳𝘢) စပ်ထားသောမျိုးစိတ်ဖြစ်တယ်လို့ ယူဆထားကြကြောင်း သိရပါတယ်။
သူတို့ဟာ သစ်တောအမျိုးအစားမျိုးစုံမှာ ပေါက်ပွါးရှင်သန်နေနိုင်ကြပြီး၊ အမြဲစိမ်းတော(ရွက်မပြတ်တော)၊ ရွက်ပြတ်ရောနှောတောနဲ့ ဝါးတောတွေမှာ အများဆုံးနေထိုင်ကြပါတယ်။ မျောက်မြီးရှည်လေးတွေဟာ သစ်ပင်ပေါ်မှာပဲအများဆုံးနေပြီး အရွက်တွေကို နေ့အချိန်မှာ အဓိကရှာဖွေစားသောက်တတ်တဲ့ မျောက်မျိုးလေးတွေဖြစ်ပြီး သူတို့ရဲ့အဓိကအစာတွေကတော့ အရွက်တွေ၊ အသီးတွေနဲ့ ရွက်ညှာလေးတွေဖြစ်ပါတယ်။ ပုပ္ပားမျောက်မြီးရှည်လေးတွေဟာ အစားအစာအဖြစ်ရော တိုင်းရင်းဆေးဝါးအဖြစ်ပါ အသုံးချဖို့အတွက် ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခံနေကြရပါတယ်။
အမဲလိုက်ခံရခြင်း၊ ကျက်စားရာဒေသပျောက်ဆုံးခြင်း၊ စိုက်ပျိုးမြေချဲ့ထွင်ခြင်း၊ တရားမဝင်သစ်ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ လူသားများရဲ့ နှောင့်ယှက်ဖျက်ဆီးခြင်းနဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ပျက်စီးခြင်းတွေဟာ သူတို့ရဲ့အသက်ရှင်ရပ်တည်နိုင်မှုကို ခြိမ်းခြောက်လျက်ရှိပါတယ်။ မြန်မြန်ဆန်ဆန်ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပေးဖို့ အရေးတကြီးလိုအပ်နေပြီး၊ အသိပညာပေးအစီအစဉ်များဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများကို ဒေသဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့်အညီတည်ထောင်ပေးခြင်း စသည်တို့ဖြင့် ဥပဒေအရ အကာကွယ်ပေသင့်ပြီး အရေအတွက်စာရင်းကောက်ယူတာမျိုးတွေလည်း ထပ်မံလုပ်ဆောင်ရန်လိုအပ်နေပါတယ်။ ပုပ္ပားတောင်အမျိုးသားဥယျာဉ်နဲ့ ပန်းလောင်-ပြဒါးလင်းဂူတောရိုင်းဘေးမဲ့တောတွေမှာ နေထိုင်နေတဲ့ ပုပ္ပားမျောက်မြီးရှည်လေးတွေ ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ပေးဖို့နဲ့ ရသေ့ပျံဂူဝန်းကျင်ရှိ တသီးတသန့်ဖြစ်နေသော ပုပ္ပားမျောက်မြီးရှည်တွေအတွက် အလားအလာရှိသော ဒေသအစုအဖွဲ့ကို အခြေပြုသည့် ထိန်းသိမ်းရေးနည်းလမ်းများဖြင့် ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ပေးဖို့တွေဟာ အရေးတကြီးလိုအပ်လျက်ရှိပြီး ဒီကိစ္စတွေပေါ်ကို လူထုအာရုံစိုက်မှုရှိဖို့လည်း လိုအပ်ပါတယ်။ ပုပ္ပားလန်ဂါတွေကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ပေးဖို့ရန်အတွက် အမျိုးသားနဲ့နိုင်ငံတကာ ထိန်းသိမ်းရေးစာရင်းများတွင် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသော မျိုးစိတ်များအဖြစ် စာရင်းပြုစုရန် လည်းအရေးကြီးပါတယ်။ နိဂုံးချုပ်အနေဖြင့် ဒေသခံတွေမပါဝင်သောထိန်းသိမ်းမှုတွေဟာ မအောင်မြင်နိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့်ဒေသအခြေပြုသောထိန်းသိမ်းရေးနည်းလမ်းများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားပြီး ပုပ္ပါးလန်ဂါလေးများကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်စောင့်ရှောက်သင့်ပါတယ်။ Campaign လေးရဲ့ရည်ရွယ်ချက်အတိုင်း မြန်မာ့ဌာနေမျိုးရင်း ပုပ္ပါးလန်ဂါလေးတွေကိုချစ်ရင် #မစားနဲ့ #မရောင်းနဲ့ #မမွေးမြူကြပါနဲ့ ခင်ဗျာ။
I am Langur - ကျွန်တော် လန်ဂါ
ပုပ္ပားမျောက်မြီးရှည်လေးတွေအကြောင်းကို Native Species Conservation and Identification in Myanmar Groupမှာလည်း ဝင်ရောက်လေ့လာနိုင်ပါတယ်ခင်ဗျ။
လိပ်ပြာလေးတွေအကြောင်းကိုတော့ Butterflies and Moths of Myanmar (မြန်မာ)မှာ လေ့လာလို့ရပါတယ်ဗျ။
ဒီလိုမျိုး ရေးသားနိုင်ဖို့ အဖက်ဖက်မှ ကူညီရေးသားပေးတဲ့ ကိုရဲထက်လွင်အပါအဝင်၊မှတ်တမ်းဓာတ်ပုံလေးတွေအသုံးပြုခွင့်ပေးတဲ့ ကိုတိုးနိုင်ထွန်း၊ အစစအရာရာကူညီပေးတဲ့ ကိုအောင်ကိုလင်း၊ ကျွန်တော်တို့ NSCI groupလေးကို အမြဲအသိအမှတ်ပြုကူညီပြီး အားပေးနေတဲ့ ဆရာသက်ဇော်နိုင်၊ ဆရာနေမျိုးရွှေ၊ ဆရာငွေလွင်၊ ကိုစောကိုဦးနဲ့ WCS ၊ WWF ၊ FFI၊ TSA တို့မှ အစ်ကိုကြီးအစ်မကြီးများ ၊ ဆရာဆရာမများကို ကျေးဇူးတင်ရှိအပ်ပါတယ်ခင်ဗျာ။
Popa Langur ,𝘛𝘳𝘢𝘤𝘩𝘺𝘱𝘪𝘵𝘩𝘦𝘤𝘶𝘴 𝘱𝘰𝘱𝘢
The Popa langur, also known as (𝘛𝘳𝘢𝘤𝘩𝘺𝘱𝘪𝘵𝘩𝘦𝘤𝘶𝘴 𝘱𝘰𝘱𝘢), is an endangered primate species endemic to Myanmar, specifically the central dry zone between the Ayeyarwaddy and Thanlwin rivers, and the western foothills of the Kayah-Karen Mountains (Fig. 1). Named after Mount Popa, it was officially identified in 2020 (Roos et al., 2020). The langurs have dark brown or gray-brown coloration on their dorsal side, black hands and feet, and a paler tail (Roos et al., 2020). The total population size of the Popa langur is approximately 250 individuals, including approximately 111 individuals at Mount Popa in 2019 (Thaung Win pers. comm.), 20-30 individuals at Mount Yathae Pyan (Aung Ko Lin and Aung Lin pers. obs.), around 22 individuals in Bago Yoma (Aung Ko Lin pers. obs.), and 46-96 individuals at Panlaung-Pyadalin Cave Wildlife Sanctuary (Quyet et al., 2019). However, the estimated 75-100 individuals found at Myogyi Monastery are believed to be hybrids between T. popa and Shan state langur T. melamera (Quyet et al., 2019, Matauschek et al., 2022). They inhabit various forest types, including evergreen and semi-evergreen, mixed deciduous and bamboo forests. These langurs are predominantly arboreal, diurnal, and folivorous, with their diet consisting of leaves, fruits, and petioles (Molur et al., 2003).
The Popa langur is heavily hunted in some region for local consumption and traditional medicine (Matauschek et al., 2022).
Threats such as hunting, habitat loss, degradation, and fragmentation pose significant risks to their survival, driven by agricultural encroachment, illegal timber extraction, and disturbances from human activities (Quyet et al., 2019, Thant et al., 2013). Urgent conservation efforts are needed, including improved protected area management, law enforcement, and population surveys. Special attention should be given to protecting the langurs in Popa Mountain Park and Panlaung-Pyadalin Cave Wildlife Sanctuary, and exploring the potential for a community-protected area designation for the isolated population at Mount Yathae Pyan. To ensure the conservation of T. popa, it is vital to conduct further surveys for a comprehensive understanding of its population status and to list it as a threatened species on national and international conservation lists (Matauschek et al., 2022).
References
1. Christian Roos, Kristofer M. Helgen, Roberto Portela Miguez, Naw May Lay Thant, Ngwe Lwin, Aung Ko Lin, Aung Lin, Khin Mar Yi, Paing Soe, Zin Mar Hein, Margaret Nyein Nyein Myint, Tanvir Ahmed, Dilip Chetry, Melina Urh, E. Grace Veatch, Neil Duncan, Pepijn Kamminga, Marcus A. H. Chua, Lu Yao, Christian Matauschek, Dirk Meyer, Zhi-Jin Liu, Ming Li, Tilo Nadler, Peng-Fei Fan, Le Khac Quyet, Michael Hofreiter, Dietmar Zinner, Frank Momberg. Mitogenomic phylogeny of the Asian colobine genus Trachypithecus with special focus on Trachypithecus phayrei (Blyth, 1847) and description of a new species. Zoological Research, 2020, 41(6): 656-669. doi: 10.24272/j.issn.2095-8137.2020.254
2. Matauschek, C., Meyer, D., Lwin, N., Ko Lin, A., Lin, A., Momberg, F. & Roos, C. 2022. Trachypithecus popa. The IUCN Red List of Threatened Species 2022: e.T196344474A196344962. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2022-1.RLTS.T196344474A196344962.en
3. Molur, S., Brandon-Jones, D., Dittus, W., Eudey, A., Kumar, A., Singh, M., Feeroz, M. M., Chalise, M., Priya, P. and Walker, S. 2003. Status of South Asian Primates: Conservation Assessment and Managment Plan Report. Workshop Report, 2003. Zoo Outreach Organization/CBSG-South Asia, Coimbatore, India.
4. Quyet LK, Lin AK, Oo KN, Naing KK. 2019. Survey of Shan States Langur (Trachypithecus phayrei ssp. shanicus) in Panlaung-Pyadalin Cave Wildlife Sanctuary and Myogyi Monastery, Shan State, Myanmar. Fauna & Flora International – Myanmar Programme, Yangon.
5. Thant NML, Kim BJ, Ko HS, Yi KM, Lee WS. 2013. Molecular phylogenetic analysis of non-invasive samples for the endangered Phayre’s leaf monkey (Trachypithecus phayrei) in Popa Mountain Park, Central Myanmar. Journal of Animal and Veterinary Advances 12(5): 626-632.
Established in 1964, the IUCN Red List of Threatened Species has evolved to become the world’s most comprehensive information source on the global conservation status of animal, fungi and plant species.
