28/08/2026
SELFIE
Dolly Parton
Je kunt er deze week niet omheen, het overlijden van Dolly Parton. Zelf heb ik niet zoveel met de zangeres. Maar ze is wel een fenomeen. Om de een of andere reden moet ik bij Dolly Parton vaak denken aan de BH. Noem het een vreemde kronkel. Hoewel, ook Dolly Parton zelf benoemde de bustehouder. Als antwoord op het verwijt dat haar teksten niet altijd hoog scoorden langs de feministische meetlat antwoorde ze eens gevat: ‘Ik was de eerste vrouw die haar beha verbrandde – de brandweer was vier dagen bezig het vuur te blussen’. Van de Amazones wordt gezegd dat zij op jonge leeftijd de borsten van hun dochters wegbrandden zodat deze bij het boogschieten niet in de weg zouden zitten. Dit gebruik gaf deze mythische vrouwelijke krijgers zelfs hun naam, naar het Griekse a-mazos dat zonder borst betekent. Een nogal rigoureuze aanpak van de ongetemde buste. Door de jaren heen hebben vrouwen op een meer subtiele manier hun in het oog springende vrouwelijkheid weten te beteugelen.
Want je kunt er niet omheen, de borst is een in het oog springend vrouwelijk kenmerk. In de oude tijden werd geen al te grote nadruk op de boezem gelegd. Griekse en Romeinse vrouwen lieten de borsten vrijelijk zien en hangen. Hooguit werd tijdens sportieve activiteiten het bovenlichaam met een stuk stof omgord. Tijdens de middeleeuwen werden de borsten min of meer onder de kleding weggemoffeld om met de renaissance als uitbundig decolleté weer tevoorschijn te komen. Strakke lijfjes duwden de borsten naar boven waar ze werden geaccentueerd door een grotendeels ontblote hals. Natuurlijk ging dit vooral op voor de elite. De werkende vrouw droeg noodzakelijkerwijs praktischer kleding zonder speciale borststeun.
Weg met het korset!
De geboorte van de BH ging samen met de roep om meer vrijheden voor vrouwen. Het strakke keurslijf met de extreme wespentaille oogstte steeds vaker kritiek. De beroemde filosoof Rousseau had al in 1762 met afkeuring gesproken van een onnatuurlijke doorklieving van het vrouwenlichaam. In de daaropvolgende eeuw wezen artsen op de serieuze gezondheidsrisico's. Ook de opkomst van de sport, voor vrouwen - ondanks mannelijke verwijten van onzedigheid - vooral van het fietsen, vroeg om kleding die meer ruimte gaf. Na 1890 deed de losse reformkleding haar intrede. Het korset werd symbool voor de zwakke, onhandige en weerloze vrouw, een rol die veel vrouwen niet meer wilden dragen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) waren de westerse vrouwen massaal de fabrieken ingegaan om de plaatsen op te vullen van de mannen, die aan het front moesten vechten. De Amerikaanse overheid had vrouwen opgeroepen geen korsetten meer te dragen om zo het metaal te sparen voor de oorlogsindustrie. Er wordt wel beweerd dat deze oproep het metaal opleverde voor twee volledig bewapende slagschepen. Hoe dan ook, de vrouwen lieten zich niet meer in het wespentaille-korset hijsen. Na de Eerste Wereldoorlog had dit type korset zijn langste tijd gehad. Daardoor ontstond behoefte aan een andere vorm van ondersteuning van de borsten.
Over wie nu werkelijk de beha heeft uitgevonden heerst veel onduidelijkheid. In de 19de eeuw zagen verschillende vormen ervan het licht. Maar als moeder van de moderne beha geldt toch Mary Phelps Jacobs. Zij kwam in 1914 met een eenvoudig ontwerp. Het prototype was gemaakt van twee zakdoekjes en wat roze lint. Mary verkocht haar patent voor 1500 dollar. Het zou in de jaren daarna miljoenen opleveren. De eerste beha's legden bepaald geen zwaar accent op de boezem. In de jaren twintig van de vorige eeuw was de vrouwenmode uitgesproken jongensachtig. In de Verenigde Staten ontstond het fenomeen van de 'Flapper girl': Zelfbewuste vrouwen, die hun haren kort knipten, naar jazz luisterden en minachtend deden over dat wat toentertijd als acceptabel en gangbaar gedrag werd gezien. Als trendsetters ontdeden deze vrouwen zich voorgoed van het. Het was de tijd van de charleston en de garçonne, het 'jongensmeisje'.
Maar de borst kwam in de jaren vijftig glorieus terug, culminerend in de bullet bra, een beha met een wel heel uitgesproken nadruk op de buste. Ongeveer gelijktijdig verscheen de push-up of wonderbra, ook een beha die de vrouwelijke vormen uitvergrootte. De beha was toen al uitgegroeid van een praktische ondersteuning naar een erotiserend kledingstuk. Ook nu nog denken veel mannen dat de beha vooral gedragen wordt om te verleiden. Niet verwonderlijk dus dat in de jaren zestig de eerste feministen zich tegen de beha keerden. De borst, op en top het symbool van vrouw en moeder, moest vrij zijn. In Nederland waren het de Dolle Mina's die demonstratief in het openbaar hun beha's verbrandden. Na deze emancipatie van de vrouw zien we in de jaren tachtig de emancipatie van de beha zelf. Popzangeres Madonna maakte de tongen los door tijdens optredens de beha als bovenkleding te dragen en zette een trend. De BH blijft verrassen. Tijdens de renovatie van het Oostenrijkse slot Lengberg werden een tijdje geleden de resten gevonden van wat leek een moderne beha te zijn. Maar koolstofdatering gaf aan dat het textiel uit de 15de eeuw moest stammen. Daarmee is de beha dus ruim vierhonderd jaar ouder dan we eerst dachten. Noem dat maar gerust een goed bewaard geheim. Net zo onbekend was voor mij het bestaan van het ‘Dolly Parton-syndroom’ bij katten; een goedaardige extreem vergroting van de melkklieren, een begrip dat ik vandaag tegenkwam in mijn krant. Ik weet zeker dat Dolly zelf er heel hard om had gelachen. Harry Stalknecht.
PS, bij ons in de winkel kan je de mooiste BH's scoren! We hebben volop keuze in de rekken. En voor een prijs waarvoor je ze echt niet laat hangen!
