19/07/2026
"የታክስ መጨመር አማካሪዎች በታፋቸው እና በክንዳቸው መርፌ ሊታዘዝላቸው ይገባል!" ይሉ ነበር ሐጂ Abdulkadir
*በአካውንቲንግና ፋይናንስ መምህር ዶ/ር ሀውለት አህመድ እንደፃፉት ✍️
ታክስ በላይ በላዩ መጨመር የመንግሥትን ገቢ ያሳድጋል ብለው የሚያማክሩ ሰዎች በታፋቸው እና በክንዳቸው አስፈላጊ ከሆነም በጥፍራቸው በኩል መርፌ ሊታዘዝላቸው ይገባል ይላል ሐጂ Abdulkadir። ታክስን በአይነትና በመጠን መ'ጨመር ለአጭር ጊዜ የመንግሥትን ካዝና ይሞላ ይሆናል እንጂ ጉዳቱ የትየለሌ ነው።
ኢንቨስተሮችን ያባርራል። ብዙ ኢትዮጵያውያን ባለሀብቶች የተሻለ ከታክስ በኋላ ትርፍ (return) ወደ'ሚያገኙባቸው ሃገራት እየሔዱ ነው። ምርትን ይጎዳል። አብዛኛው የድርጅቶች ገቢ ወደ ታክስ ከሔደ በበቂ መጠን ለማምረት/ለመጨመር የሚያስችል ካፒታል አይኖርም። የዕቃና አገልግሎት ዋጋ እንዲንር በማድረግ ተጠቃሚው ሕዝብ ላይ ከፍተኛ ጫና ይፈጥራል። እንደ ኢትዮጵያ ባሉ ዝቅተኛ ገቢ ያላቸው ሀገራት ዜጎች ይህንን ጫና መቋቋም አይችሉም። የታክስ ከፋዩን ባሕሪ ይቀይራል። ከመሥራት ይልቅ ታክስን በማጭበርበር የተሻለ ጥቅም ማግኘት እንደሚቻል እንዲያስቡ ይገፋፋል። ነጋዴን ብቻ ሳይሆን ምርጥ ባለሙያዎችን ያሳጣል። ብዙ ምርጥ ሐኪሞቻችን ወደተለያዩ ሀገራት እየሔዱብን መሆኑን እንደ ምሣሌ ማንሳት ይቻላል። ሙስናን በጣም ያባብሳል። የተጫነውን ታክስ ከመክፈል ይልቅ ባነሰ ሒሳብ ከሚመለከተው መ/ቤት ባለሙያ ጋር ተደራድሮ መጨረስን ይመርጣል። የተለያዩ ቀዳዳዎችን ተጠቅሞ ሒሳብ መዝገቦች ላይ ማጭበርበር እንዲኖር መንገድ ይከፍታል። ይሄም ባሕሪ ሆኖ ይቀጥላል። ዜጎች በራሳቸውም በአገራቸውም ተስፋ እንዳያደርጉ/እንዲቆርጡ ያደርጋል። ይህም ያልሆኑ እርምጃዎች እንዲወስዱ ያስገድዳቸዋል።
ሊስቱ ይቀጥላል። እንዲያው ለማስታወስ እንጂ ሁሉንም የምታውቁት ነው። ከላይ ከጠቀስናቸው እኔን የሚያሳስበኝ ሁለት ነገር ነው። የመጀመሪያው ምርት መጎዳቱ ነው። በዓለም ላይ ታክስ በመጨመር ያደገ አንድ እንኳን አገር የለም። አንድ!!! የአንድ አገር ኢኮኖሚ የሚያድገው ምርትና አገልግሎትን በብዛትና በጥራት በመጨመር ብቻ ነው። አለቀ! ታክስ በዓይነት በዓይነቱ ተደራርቦ፣ መሬትም በመንግሥት ቁጥጥር ሥር ሆኖ፣ ባንኮች በጣም በቁጥር ጥቂት ለሆኑ ባለሃብቶች ብቻ እያበደሩ፣ የሰው ኃይል ማኔጅመንታችን ግራ ገብቶት እንዴት ሆኖ ነው ምርት በሚፈለገው መጠን የሚጨምረው?
ሁለተኛው ኢኮኖሚው ውስጥ ትልቅ ድርሻ ያለው የንግዱ ማኅበረሰብ በታክስ ምክንያት ባሕሪው እየተቀየረ መምጣቱ ነው። ከፍተኛ ጫና የሆነበትን ታክስ ለመሸሽ ኃላፊነታቸውን ለግል ጥቅማቸው ካዋሉ ሰዎች ጋር ይደራደራል። ብልሹ ባሕሪ ይስፋፋል፤ ለፍቶ አዳሪው መኖር ትግል ሲሆንበት ለጥቅሙ ያደረው በልጽጎ በዜጎች መካከል ትልቅ የኑሮ ልዩነትን ይፈጥራል። ይሄ ባሕሪ ከታክስ ውጪም በሌሎች ልውውጦችም ውስጥ መከሰቱ አይቀርም።
ለምሳሌ በባንክ ብድር፣ መሬትን በማግኘት እንዲሁም በሌሎችም የመንግሥት አገልግሎት ዘርፎች። እናም በእነዚህ የተንሰራፉ ጠባያት (behaviors) ምክንያት ወደፊት አንድን ኃላፊ መንገድ ላይ 'Hi' ለምንልበት የምንከፍልበት ጊዜ ላይ መድረሳችን አይቀርም።
ስናጠቃልለው ምርት መጨመር የብዙ ሥራዎች ድምር ቢሆንም አንዱና ዋናው የታክስ ፖሊሲ ነው። ታክስ ቢቀነስ ምርት ይጨምራል፤ ምርት ሲጨምር የመንግሥትም እውነተኛ (real) ገቢ ያድጋል። ታክስ ሲጨመር የመንግሥት 'ገቢ' በቁጥር ሊያድግ ይችላል፤ ምርት ግን ይቀንሳል፤ እናም ultimately የመንግሥት real ገቢ ይቀንሳል። 'ታክስ በመጨመር ምንም ለውጥ ስላላመጣን እስኪ ቀንሰን እንሞክረው' ብላችሁ ሰርፕራይዝ አድርጉን! 🙌
እናንተስ ምን ሐሳብ አስተያየት አላችሁ? ሐሳባችሁን በአስተያየት መስጫው ላይ አጋሩን። 👇
