02/08/2021
Ziołowa Apteczka Domowa
ROŚLINY W CHOROBACH ALERGICZNYCH U DZIECI
Alergią - inaczej nadwrażliwością albo uczuleniem, określa się nieprawidłową, nadmiernie nasiloną reakcję organizmu na zetknięcie się z pewnymi substancjami np. białkami, glikopeptydami, wielocukrami i in., wprowadzonymi do ustroju różnymi drogami (pozajelitowo, przez przewód pokarmowy, układ oddechowy, skórę). Substancje te, nazywane ogólnie alergenami, mogą znajdować się w pożywieniu, w lekach, pyłkach kwiatowych, wydzielinach roślin, w kurzu, sierści zwierząt, pierzu. Częstymi alergenami są drobnoustroje, zarodniki grzybów, pasożyty, mikroskopijne roztocza, a także produkty własnej przemiany materii. W zasadzie alergenem może być każda substancja, która wywołuje objawy uczulenia. Rozróżniamy również autoalergeny, wytwarzane przez własne tkanki, odczyny alergiczne, związane ściśle z produkcją przeciwciał, są jednym z rodzajów reakcji immunologicznych, odpornościowych ustroju. W prawidłowych warunkach reakcje te, polegające na unieczynnianiu substancji obcych dla organizmu przez swoiste przeciwciała, przebiegają bez zakłóceń. Zdarza się jednak, że odporność potrafi być nadmierna, jej złożony proces obrony, wywołuje zaburzenia przemian biochemicznych w komórkach z uwalnianiem wielu toksycznych substancji, głównie histaminy, co prowadzi do poważnych zaburzeń wewnątrzustrojowych. Podstawową cechą alergii jest swoistość (indywidualne, swoiste reagowanie organizmu na alergen) oraz charakter nabyty tzn. wtórny- wynikający w następstwie zetknięcia organizmu z alergenem (pierwszy kontakt inicjuje powstanie odpowiednich przeciwciał, które przy wtórnym kontakcie z alergenem wyzwalają objawy uczuleniowe). Odczyny alergiczne dzieli się na 4 typy, w których najczęściej są odczyny wczesne (natychmiastowe) i późne (zależne od limfocytów i związane z komórkową odpowiedzią immunologiczną). Jednym z typów alergii wczesnej jest wstrząs anafilaktyczny, który może powstać m.in. po podaniu dożylnym surowic odpornościowych (szczepionek), penicyliny i innych leków albo po ukąszeniu przez owady osy, pszczoły, szerszenie. Obserwuje się w nim zmiany w układzie naczyniowym i zaburzenia w akcji serca, niekiedy występuje duszność, obrzęk błon śluzowych nosa i krtani, mogą wystąpić również zmiany skórne, pokrzywka, rumień. Jest on ciężkim stanem organizmu i może zagrozić życiu dziecka, to też wymaga szybkiej interwencji lekarskiej. Do odczynów alergii wczesnej zaliczamy również:
dychawica (astma oskrzelowa), katar sienny, niektóre rodzaje migreny, obrzęk Quinckego, wyprysk atopowy u niemowląt (skaza atopowa), schorzenia dróg oddechowych. Dlatego w każdym przypadku zbytniej skłonności dziecka do zachorowań na choroby układu oddechowego nawet infekcyjnego, powinno się przeprowadzać konsultacje u lekarza alergologa. Bardzo często we wcześniejszym wieku dziecka, przed ujawnieniem się astmy, obserwuje się zmiany alergiczne na skórze lub katar alergiczny. Głównymi przyczynami napadów duszności są alergeny lub infekcja np. pochodząca z przewlekłych ognisk zakażenia migdałków, zębów, zatok obocznych nosa. Duszności u małych dzieci wyzwalane są głównie przez alergeny pokarmowe, a u starszych, przez wziewne (najczęściej są to pyłki roślin, zarodniki grzybów pleśniowych, kurz domowy, pierze). Dychawica oskrzelowa alergiczna ujawnia się zwykle w 3 roku życia i częściej spotykana jest u chłopców niż dziewczynek. Może niekiedy ustąpić samoistnie w okresie dojrzewania. Najczęściej jednak w przypadkach nie leczonych trwa całymi latami. W wieku niemowlęcym (3-4 miesiącu) spotyka się wyprysk alergiczny, a natężenia objawów przypada zwykle na 8-9 miesiąc życia. Charakteryzuje się rumieniem i pęcherzykami, które łatwo pękają, tworząc sączącą się powierzchnię skóry, odczuwane jest przy tym przykre swędzenie. Dziecko na ogół rozdrapuje swędzące pęcherzyki, co może powodować wtórne infekcje wysypki alergicznej. W drugim roku życia objawy te bardzo często zanikają i w 50% przypadków ustępują całkowicie, w pozostałych przypadkach wyprysk utrzymuje się najczęściej w postaci świerzbiączki, charakteryzującej się pojawieniem miejscowych, silnie swędzących zmian skórnych, nieraz sączących się, zaczerwienionych, zlokalizowanych najczęściej pod kolanami, w zgięciach łokci, na dłoniach, szyi czasem na twarzy. Zmiany skórne mają tendencję do nasilania się w okresie pokwitania i są częstsze u chłopców niż u dziewczynek. Oprócz wyprysku, najczęstszym objawem alergii u małych dzieci jest pokrzywka. Zjawia się ona zwykle jako reakcja na pewne składniki pokarmowe, głównie na białko mleka, jajek i ryb. Może mieć charakter ostry, przewlekły, nawracający. Najbardziej typowymi objawami chorobowymi są swędzące, obrączkowate wykwity na całym ciele.
U starszych dzieci, częstym schorzeniem alergicznym jest katar sienny, który ujawnia się w okresie kwitnienia niektórych drzew, traw, warzyw. Uczulenie to może wystąpić w różnych porach roku latem lub jesienią. Charakteryzuje się obrzękiem i zaczerwienieniem błony śluzowej nosa, z którego obficie wypływa surowicza wydzielina. Występują przy tym ataki kichania, łzawienie oczu, swędzenie i obrzęk powiek, zaczerwienienie spojówek, czasem suchy kaszel. Pora występowania alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa, pozwala na identyfikację alergenów, którymi zazwyczaj są pyłki kwitnących w tym czasie roślin, np. w lutym (pod koniec) zaczynają kwitnąć i pylić leszczyna, wiąz, cis. W marcu rownież olchy, wierzby, w kwietniu - brzoza, topola, jarzębina, trawy. Rośliny są najczęstszymi sprawcami powtarzających się co roku alergicznego kataru z nosa. Również niesezonowe, alergiczne nieżyty nosa spotykane są często w ciągu całego roku. Alergenami są w tym przypadku zanieczyszczenia chemiczne i mechaniczne powietrza, kurz domowy. Uczulenie na kurz domowy, związane jest zawsze z wystąpieniem w kurzu drobnego roztocza. U dzieci uczulonych na roztocza objawy alergii przypominają grypę i często są z tą chorobą mylone. Wymienione odczyny uczuleniowe ze strony skóry, błon śluzowych znacznie nasilają się u młodzieży w okresie pokwitania. Alergia późna obejmuje wyprysk kontaktowy (chemikalia, detergenty), późne odczyny na zakażenie bakteryjne, grzybicze, pasożytnicze (glisty, owsiki), obce białka pokarmowe. Częste jest też nakładanie się odczynów alergicznych i późnych. Uczulenie kontaktowe mogą wywołać rośliny domowe, owoce, jarzyny, mydła, leki, owady, sierść zwierząt domowych. Alergię trudno wyleczyć całkowicie, może ona jednak przejść w stan spokoju (utajenia), a niekiedy udaje się w znacznym stopniu odczulić organizm na działanie pewnych alergenów. Można też łagodzić objawy odczynów alergicznych przez odpowiednie leki, podawanie wapna, a także przez stosowanie niektórych ziół. Zawsze jednak podstawową drogą zapobiegania uczulenia jest poznanie alergenu i unikanie z nim kontaktu przez całe życie. Nadwrażliwość na alergeny jest cechą indywidualną, często wrodzoną tzw. skaza atopowa). Przyczyną są określone defekty genetyczne ludzi, których określamy mianem atopików. Zaburzenia atopowe pojawiają się zazwyczaj w okresie wczesnego dzieciństwa, niemowlęcia i mogą utrzymywać się przez całe życie, ujawniając się w różnej formie np. u dziecka atopowego, alergeny pochodzące z pożywienia, we wczesnym dzieciństwie, dają przeważnie objawy skórne, wyprysk, potem u dziecka starszego objawy ze strony układu oddechowego (astma, nieżyt nosa) lub pokarmowego (nudności, wymioty, napadowe bóle jamy brzusznej).
Dziecko alergiczne powinno się znajdować pod stałą opieką lekarza specjalisty, który na podstawie odpowiednich testów ustali alergeny i zastosuje właściwe postępowanie odczulające. Ważne jest również leczenie objawowe, ponieważ niektóre odczyny alergiczne są nie tylko bardzo przykre ale i groźne. W leczeniu stosuje się środki antyalergiczne, przeciwzapalne, ściągające znieczulające, rozkurczające oskrzela, uspokajające. Można w tym celu szeroko wykorzystywać rośliny lecznicze, zarówno zewnętrzne jak i wewnętrzne. Duże znaczenie ogólne w leczeniu dolegliwości alergicznych u dzieci starszych mają surowce typu "depurativa" czyli czyszczące krew, ułatwiające usuwanie z organizmu zbędnych metabolitów, które mogą być wewnętrznymi, endogennymi alergenami. Do surowców tego typu należą używane najczęściej: korzeń łopianu, korzeń mniszka lekarskiego, liście pokrzywy, ziele rdestu ptasiego, suszone lub świeże liście czarnej porzeczki, wykazujące działanie przeciwzapalne, zbliżone do działania hormonalnych leków steroidowych. Z powyższymi ziołami, współdziałają surowce moczopędne oraz żółciopędne i żółciotwórcze, usprawniające trawienie oraz drogi wydalania niestrawionych metabolitów. Używa się w tym celu często kłączy perzu, liści, pączków brzozy oraz ziela dziurawca. Herbatka, szczególnie polecana dla małych dzieci w alergiach jest to rumianek, podawany wewnętrznie i zewnętrznie oraz wiesiołek - nasiona lub olej. W alergiach u dzieci starszych i młodzieży, niekiedy wskazane jest podanie środków łagodnie przeczyszczający w celu wydalania produktów niewłaściwie strawionego białka, stosuje się w tym celu najczęściej gotowe preparaty. W chorobach alergicznych dobrze podawać jest przetwory z korzenia lukrecji, a także stosować surowce flawonoidowe np. ziele fiołka trójbarwnego, antocyjanowe: owoce bzu czarnego, owoce czarnej porzeczki, owoce aronii oraz witaminowe: jak owoce róży, krzemionkowe: ziele skrzypu. Należy uwzględnić podawanie surowców łagodnie uspokajających: jak kwiaty lipy, rumianku, korzenie kozłka lekarskiego lub stosować odpowiednie preparaty. Ze względu na występowanie w alergii przewlekłych objawów uszkodzenia naczyń włosowatych skóry, błon śluzowych narządów wewnętrznych, obrzęki, wysięki, szczególnie wskazane jest stosowanie ziół w ciągu dłuższego czasu i to najlepiej w formie preparatów złożonych oraz mieszanek ziołowych, wykazujących wielokierunkowe działanie. W leczeniu alergicznym zmian skóry oprócz herbaty z ziół do picia, stosuje się środki zewnętrzne jak: kąpiele, okłady czy kąpiele ziołowe. Używa się w tym celu surowców przeciwbakteryjnych i przeciwzapalnych np. surowców olejkowych- przeciwuczuleniowych, osłaniających, łagodzących uczucie świądu, surowców śluzowych, ściągających (garbnikowych), wywierających przez skórę działania ogólne. Szeroko wykorzystywany jest tu rumianek lub Azulan, który jednak trzeba odpowiednio rozcieńczyć. Dobre rezultaty uzyskuje się stosując zewnętrznie mieszanki ziołowe, po zastosowaniu których zmniejsza się odczuwanie bólu, świądu, który łagodzi przemywanie chorych miejsc, napar z liści mięty lub rozcieńczona nalewkę miętową używane u starszych dzieci - działa chłodząco i znieczulająco. Wyciągi z kwiatów arniki lub nagietka, zmniejszają obrzęki, zaczerwienienie zmienionej skóry, ból i obrzęk. Po ukłuciu przez owady, łagodzi przyłożenie świeżego, zmiażdżonego liścia babki lancetowatej lub babki zwykłej, liścia szałwii, a nawet okład ze świeżego utartego ziemniaka. Do smarowania skóry można też stosować Linomag lub olej z wiesiołka. Sączące się wypryski alergiczne łagodzi maść z surowców garbnikowych - Tormentiol oraz zasypka, maść alantoinowa z korzenia żywokostu. Dobre wyniki daje przemywanie skóry podrażnionej, a zwłaszcza zainfekowanej wodą aloesową.
Kąpiele ziołowe, stosowane dla dziecka przynoszą dużą ulgę zwłaszcza w swędzącej wysypce. Niemowlęta najlepiej kąpać w rumianku (200 g na wannę wody), dodając do kąpieli nieco krochmalu (rozgotowanej mąki kartoflanej) oraz wyciągu wodnego z roślin zawierających dużo śluzu: korzenie i liście prawoślazu, nie rozdrobnione siemię lniane, liście babki lancetowatej. Taka kąpiel osłaniająca, znosi uczucie swędzenia skóry i łagodzi podrażnienia, działa przeciwalergicznie. Można użyć do kąpieli u starszych dzieci mieszanki ziołowej w równych ilościach: kwiatów rumianku, liści pokrzywy, rdestu ptasiego, skrzypu, ziela fiołka trójbarwnego, liści babki lancetowatej, kłącza perzu. Te same zioła do picia zaparzyć (jedną łyżkę mieszanki ziołowej na jedną szklankę wody. Podawać po łyżeczce lub łyżce małym dzieciom, dodawać do pokarmu po łyżeczce dla dzieci starszych). Poleca się niekiedy kąpiele dziegciowe, gdzie są to produkty suchej destylacji drewna. Używa się do nich dziegcia sosnowego, brzozowego, jałowcowego, bukowego. Są one mieszaninami różnych związków organicznych w dużych stężeniach działanie redukujące, w mniejszych odkażające, które odczuwają i zmniejszają uczucie swędzenia, dodaje się do kąpieli lub maści (5-40%). Rośliny, stosowane w schorzeniach alergicznych, charakteryzują się szerokim zakresem działania. Należy podkreślić, że w alergii najlepsze skutki uzyskuje się stosując skojarzone leczenie zewnętrzne i wewnętrzne usprawniające przebieg prawidłowego trawienia i wydalania niepotrzebnych metabolitów.
