12/12/2017
“Кэмулуэк” - сана саха иьитэ
Билигин арааьа биир да сахалыы иьитэ суох саха ыала суо5а буолуо. Бу, биллэн турар, бэйэ омугунан киэн туттуу эйэ-санаата уьуктубутун туоьулуур.
Чороон, кытыйа, ыа5ыйа онтон да араас саха иьитэ бэлэх-туьах, сувенир, ыскаап киэргэлэ, урууга эрэ туттуллар мал-сал буолбакка, хас биирдии ыал аьыыр, туттар тэрилэ буолбута баара суо5а уонча сыл буолла.
Бу маныаха, Ольга Григорьева салайааччылаах «Көмүлүөк» хампаанньа энэтэ улахан диэтэхпитинэ сыыспаппыт буолуо.
“Кэмулуэк” 2005 сыллаахха тэриллиэ5иттэн, кун бугуннээннэ диэри, кэрунньук мал эрэ буолбакка, саха ыала куннээ5и туттар иьитин айан-тутан таьаарыыга улахан бол5омтотун уурар. Ол курдук, бу сыллар тухары киьи аймах аьыыр иьитин сахатытан, норуот тэрут иьитин санардан эрэ буолбакка, кэм ирдэбилин, олох хаамыытын, аныгы киьи куннээ5и аььыр рационун учуоттаан сана саха иьиттэрин онорон таьаарда. “Дьон-сэргэ тута ылынан, алаадьы, суорат иьиттэрин, эт хоторор булуудэни сана иьиттэр курдук санаабат буолта, бука бу биьиги ситиьиибит,” – диэн уэрэ кэпсиир Ольга.
12 сыл саныахха дэбэн эрээри, бу сыллар тухары “Кэмулуэк” биир бэлэм, кэнэ, киэн суолунан айаннаан кэллэ диир сыыьа буолуо. Фарофор иьит кэрэ кэстутуутунэн, кыырпа5а суох ыраас энунэн 16-17 уйэлэртэн дьон-сэргэ эйун санаатын сууйэр. Ол кэмтэн ыла кун бугээннэ диэри свойствота тупсарылла, оноьуллар ньымата ситэриллэ, туттуллар эйгэтэ кэнии турар матырыйаал буолар. “Кэмулуэк” тэлбит суолун тухары Кытай, Россия фарфор онорор араас собуотарын кытта улэлэьэн кэллэ.
Кэмулуэк хампаанньа куннээ5и иьити онорон таьаарар буолан поставщиктарыгар ирдэбилэ кырата суох: бастатан туран, аьыыр иьити онорон таьаарар быраап, анал кэнул докумуон; иккиьинэн, Саха сириттэн чугаьа, транспортнай схемата табыгастаа5а; усуьунэн, Кэмулуэк дизайнердра, маастардара айан тутан таьаарбыт макеттарын тэьэ ураннык, тургэнник онорон таьаарара; тэрдуьунэн, чиэьинэй, киртитиллибэтэх аата суола. Эттэххэ судургу ирдэбиллэр, ол эрэн, маныахха барытыгар эппиэттиир собуоттары фарфор дойдутугар – Кытайга булан, бииргэ улэлииргэ сэбулэн туьэрсии Кэмулуэк дьаныарддах улэтин тумугэ. Иьит формалара үрдүк хаачыстыбалаах фарфортан кутуллан, үрүҥ дьүһүннээх кэлэллэр. Кэлбит иьиттэри «Көмүлүөк» хампаанньа худуоһунньуктара илиилэринэн тутан-хабан, сахалыы тыыннаах, кэрэ көстүүлээх иһит буоларын туһугар кыһаллан туран үлэлииллэр.
Саха норуота тумус туттар дьоно: Борис Федорович Неустроев – Мандар Уус, Михаил Петрович Алексеев – Дапсы, Гаврил Спиридонович Угаров, Иннокентий Иннокентьевич Тарбахов, Августина Николаевна Филиппова эбугэлэртэн кэлбит оьуор-дьар5аа, эй-санаа, итэ5эл, билгэ, бэлиэ, ас-уэл “Кэмулуэк” оноьуктарын нэнуэ ситимнэнэн, сал5анан, о5уруолуу тиьиллэн дьонно-сэргэ5э тиийэллэригэр сункэн оруоллаахтар. Саха танаьа-саба, киэргэлэ, саналыы тыыннанан сайдарыгар сыраларын уурар биьиги кэммит биллэр художниктара, дизайнердара Андрей Зыков, Саргылаана Барахова (Ымыы), Анна Саввина Кэмулуэк эдэр маастардарын, дизайнердарын, худуьунньуктарын кытта улэлэьэллэрэ бу бэйэтэ туспа ситиьии. Саха культуратын аар саарга аатырдыбыт, саха омуга туспа ураты ырыаллаа5ын, музыкалаа5ын, хатыламмат ураты матыыптаа5ын аан дойдуга тар5атааччы, саха ырыата ыллана турарын туьугар улэлии хамныы сылдьар ырыаьыттарбыт Юлиана, Саарын, Байбал Сэмэнэп, Далаана, Лэгэнтэй “Кэмулуэк” утуэ до5отторо, бэринилээх атылаьааччылара буолаллар.
Манна да5атан эттэххэ, “Кэмулуэк” хампаанньа саха биллиилээх эрэ дьонун кытта улэлэьэр буолбатах. “Сана саха иьитин сайыннарар сыаллаах соруктаах буоламмыт улэьиттэрбитигэр ирдэбилбит эмиэ урдук. Биьиги хамаандабыт киьитэ дуоьунаьыттан тутулуга суох сахаллы толкуйдаах, иитиилээх, эйгэлээх, итэ5эллээх, чэл туруктаах, сырдык санаалаах киьи буолуохтаах диэн уларыйбат эйдэбуллээхпин, онон сана улэьит ыларбар хайаан да бэйэм сирэй кэрсэн олорон уу сахалыы сэьэргэьэбин. Ол эрэ кэннэ мин кини дьо5урун, сатабылын, уэрэ5ин, опытын кэрэбун.
Кытай омук барахсан туохтан тугу онорбото5о баарай? Билинни кризис кэмигэр дьон соро5ор сахалыы тыына суох эрээри “сахалыы Кэмулуэк” иьитэ” диэн ааттаах плагиат табаары Кытай ырынагыттан чэпчэки сыана5а ыларын кэрдэхпунэ-иьиттэхпинэ хомойо, сонньуйа саныы сатаан баран, кэнникинэн: “Сахалыы иьиккэ дьонум-сэргэм наадыйар, “Кэмулуэк” улуу омук утуктуор дылы биллэр бренд буолбут эбит”- диэн сэмэйдик испэр уэрэ саныырбын эттэхпинэ ба5ар соьуйуоххут. Маннык тугэннэргэ мин биьиги хампаанньабыт бу агрессиванай конкуренцияттан ча5ыйбакка, толлубакка норуоппут кэскилин туьугар эссэ куускэ улэлиэх тустаа5ын, талбыт суолбутуттан туоруур бырааппыт суо5ун бигэтик эйдуубун.
Ол аата, идэм дьонно туьалаах, ыллыгым аргыстаах, айаным алгыстаах, барар суолум инниклээх.
Онтон, Сэмэн Данилов эппитини:
“Кынаабыкка дылы арыт кыбытан кэрэр кыара5ыс,
Арыт тиэрбэс курдугунан анаарбахтаан аьа5ас,
Атыннартан чынха атын сахам хара хара5а!” -мындырын мин сарбахтаабаппын” – диэн кэпсээнин тумуктуур Ольга.
Евдокия Неустроева
