29/01/2025
กลองมโหระทึกเป็นเครื่องมือโลหะเรียกสำริด ใช้ประโคมตีในพิธีกรรมทางศาสนาผีของคนพื้นเมืองดั้งเดิมอุษาคเนย์หลายพันปีมาแล้ว โดยเฉพาะพิธีกรรมหลังความตายซึ่งเกี่ยวข้องกับขวัญที่มีในมนุษย์, สัตว์, สิ่งของ, สถานที่
ขวัญเป็นความเชื่อในศาสนาผีของคนอุษาคเนย์ทุกชาติพันธุ์หลายพันปีมาแล้ว (ก่อนรู้จักศาสนาพุทธและศาสนาพราหมณ์-ฮินดูจากอินเดีย) โดยเกี่ยวข้องกับมนุษย์ตั้งแต่อยู่ในครรภ์มารดาถึงเชิงตะกอนและหลังความตายพิธีกรรมทุกอย่างที่มนุษย์ร่วมกันสร้างขึ้น ต้องเริ่มด้วยทำขวัญ โดยมีมโหระทึกประโคมตีตั้งแต่ต้นจนจบตลอดพิธีกรรม
[ตกทอดสืบเนื่องจากกลองมโหระทึกถึงปัจจุบัน ได้แก่ ฆ้องขนาดใหญ่ เรียกฆ้องหุ่ย ใช้ตีในพิธีทำขวัญ]
ปัญหาทุกวันนี้ได้แก่ความรู้ความเข้าใจที่แท้จริงเกี่ยวกับขวัญ ถูกทำให้กลืนกลายเข้ากับวิญญาณจนไม่เหลือร่องรอยของขวัญอีกแล้ว ในที่สุดก็ลืมหมด
ขวัญ หมายถึงส่วนไม่มีรูปร่าง จับต้องไม่ได้ มองไม่เห็น แต่เคลื่อนไหวได้ ลักษณะเป็นหน่วยจำนวนหนึ่งซึ่งสิงสู่อยู่กระจายตามส่วนต่างๆ ของมนุษย์, สัตว์, สิ่งของ, สถานที่
มนุษย์มีขวัญอยู่ตามส่วนต่างๆ ของร่างกายจำนวนหลายสิบตามความเชื่อของกลุ่มนั้นๆ แต่ขวัญสำคัญที่สุดอยู่กลางกระหม่อม เรียกจอมขวัญ แล้วเชื่อว่ามีขวัญจึงมีชีวิต คนตายเพราะขวัญหายออกจากร่าง ถ้าเรียกขวัญคืนร่างคนก็ฟื้น
ดังนั้น เมื่อมีคนตายเป็นบุคคลสำคัญ ได้แก่ หัวหน้าเผ่าพันธุ์ จึงมีพิธีเรียกขวัญสู่ขวัญด้วยการละเล่นอึกทึกครึกโครมให้ขวัญคืนร่าง ถ้าไม่คืนร่างก็ถูกเรียกผีขวัญ ต้องมีพิธีส่งผีขวัญไปรวมเป็นหนึ่งเดียวกับผีขวัญบรรพชนบนฟ้า (ซึ่งถูกเรียกสมัยหลังว่าแถนหรือผีฟ้า)
[ชุมชนลุ่มน้ำโขงเรียกกิจกรรมหลังความตายเหล่านี้ว่า “งันเฮือนดี” เป็นต้นทางมหรสพงานศพทุกวันนี้ เช่น โขน, ละคร, หนังใหญ่, ลิเก, ภาพยนตร์, ดนตรี ฯลฯ]
#ศาสนาผี #กลองมโหระทึก #ศาสนา #สุจิตต์วงษ์เทศ #ศิลปวัฒนธรรม
