15/02/2021
ในอดีตเมื่อเกือบ 50 ปีก่อน ผู้เลี้ยงนกแก้วเชิงพาณิชย์ทางฝั่งยุโรปและอเมริกาเหนือ ประสบปัญหานกแก้วมาคอว์ในทุกเพศ ทุกวัย ที่นำเข้ามาจากทวีปอเมริกาใต้ป่วยหรือผอมตายไม่ทราบสาเหตุเรื่อยมา รวมถึงในประเทศไทย แต่ไม่มีใครทราบว่าเกิดจากอะไร บ้างก็ว่าสารพิษจากอาหาร พันธุกรรมของนกแก้วไม่ดี หรือสงสัยว่าเกิดจากเชื้อโรคบางอย่าง จึงกลายเป็นหนึ่งในความลึกลับที่ก่อหายนะต่อฟาร์มนกทั่วโลกอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
จนในที่สุดเมื่อปี พ.ศ.2551 นักวิทยาศาสตร์ก็ได้ค้นพบ RNA Virus แบบมีเปลือกหุ้ม ชื่อ "Parrot borna virus (PaBV)" หนึ่งในไวรัสตระกูล Bornaviridae หรือ Avian bornavirus (ABV) และถูกยืนยันว่าเป็นต้นตอของโรคที่สัตวแพทย์รู้จักกันเป็นอย่างดี คือ Proventricular dilatation disease (PDD) หรือ Avian bornaviral ganglioneuritis (ABG) หรือ ในชื่อเดิมว่า macaw wasting disease, macaw fading syndrome, myenteric ganglioneuritis, infiltrative splanchnic neuropathy และ neuropathic gastric dilation
ในปัจจุบัน Parrot borna virus (PaBV) ยังถูกแบ่งออกเป็นอีก 8 กลุ่มย่อย โดยจัดอยู่ใน 2 กลุ่มใหญ่ ชื่อว่า Psittaciform 1 orthobornavirus และ Psittaciform 2 orthobornavirus
ในช่วงระยะฟักตัวของโรค ไวรัสชนิดนี้จะเข้ามาโจมตีระบบประสาทส่วนกลางก่อน แล้วส่งผลต่อระบบประสาทส่วนปลายคล้ายกับไวรัสพิษสุนัขบ้า ทำให้เกิดการอักเสบชนิดไม่มีหนอง เฉพาะส่วนที่ควบคุมการบีบตัวของกล้ามเนื้อเรียบ เช่น ทางเดินอาหาร จึงทำให้นกแก้วมากกว่า 80 สายพันธุ์ ทุกเพศ ทุกวัยแสดงอาการทางคลินิก ได้แก่ กินอาหารได้แต่ผอมลง, อาเจียนเป็นระยะ, อุจจาระมีอาหารที่ไม่ได้ย่อยปนออกมามากขึ้น หรืออุจจาระมีสีดำคล้ายน้ำพริกเผา, เริ่มมีอาการทางระบบประสาท เช่น ส่ายบิดหัวไปมา, ร้องตลอดเวลา, ชักเกร็ง, ตกคอน, ตาบอด หรือแม้กระทั่ง 2 ขาหลังอ่อนแรง จนถึงขั้นเสียชีวิตอย่างช่วยเหลืออะไรไม่ได้ ทั้งหมดนี้เป็นสาเหตุให้เจ้าของนกมาปรึกษาสัตวแพทย์
การวินิจฉัยโรคนี้ในต่างประเทศ ถ้าพบจากการผ่าซาก หรือ อาการน่าสงสัย จะใช้วิธีทาง PCR และ ELISA แบบปูพรมทั้งฟาร์มนกและนกที่นำเข้ามาในประเทศ ส่วนนกที่มีชีวิตจะเก็บตัวอย่างจากอุจจาระ, เลือด และ crop biopsy เฉพาะในส่วนที่ติดเส้นเลือดไปด้วย เพราะเวลาที่นำไปดูทาง histopathology จะได้เห็นเส้นประสาทที่เกิดการอักเสบชัดเจน ส่วนในซากนกต้องเก็บตัวอย่างจาก cerebrum, cerebellum, optic nerves, ไขสันหลัง, หัวใจ, ตับ, proventriculus และ ไต เพื่อตรวจหา pathognomonic lymphoplasmacytic inflammatory lesions ซึ่งเป็นการยืนยันถึงโรคนี้ ร่วมกับอาการทางคลินิก
สำหรับการวินิจฉัยโรคนี้ในประเทศไทย ทำได้โดยการซักประวัติอย่างละเอียด ตั้งแต่จุดเริ่มต้นว่ามาจากป่าหรือฟาร์มเพาะพันธุ์, เลี้ยงดูอย่างไร, จับคู่อย่างไร, มีการนำนกออกไปข้างนอกฟาร์ม หรือมีเจ้าของฟาร์มอื่นพานกเข้ามาในบ้านหรือไม่, ระยะเวลาแสดงอาการ, อาการป่วยตามลำดับเวลาโดยละเอียด, จับนกไปถ่ายภาพรังสีวิทยาเพื่อหาว่าทางเดินอาหารขยายขนาดหรือไม่ โดยเฉพาะกระเพาะอาหาร กึ๋น ลำไส้ และทวารร่วม, เก็บตัวอย่างส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการตามคณะสัตวแพทยศาสตร์ต่าง ๆ ทั่วประเทศ ที่ประกาศเปิดรับตรวจ PDD ทั้งจากทาง PCR และ ELISA สุดท้ายส่งซากนกที่ตายไปชันสูตรโดยละเอียดทาง histopathology
สายพันธุ์นกแก้วที่ไวต่อเชื้อนี้ ได้แก่ นกแก้วในสกุล (genus) Amazona, Ara, Cacatua, Eclectus, Poicephalus และ Psittacus หรือ นกแก้วที่มีต้นกำเนิดมาจากทวีปอเมริกาใต้ ทวีปออสเตรเลีย และ ทวีปแอฟริกา ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นสายพันธุ์ที่นิยมเลี้ยงกันทั่วโลก เช่น นกแก้วมาคอว์ นกแก้วอะเมซอน นกแก้วเทาแอฟริกัน นกกระตั้ว นกแก้วอิเล็กตัส เป็นต้น ซึ่งในรอบ 20 ปีที่ผ่านมา ประเทศไทยมีการนำเข้ามาเป็นสัตว์เลี้ยงแล้วหลายหมื่นตัว โดยเฉพาะนกจากป่าโดยตรง จึงเท่ากับการค้าสัตว์ป่าข้ามชาติ เป็นสาเหตุหลักให้ Parrot borna virus (PaBV) แพร่กระจายไปทั่วโลก
แต่เนื่องจาก Parrot borna virus (PaBV) เป็น RNA virus แบบมีเปลือกหุ้ม การฆ่าเชื้อทำความสะอาดจึงสามารถทำได้โดยใช้ chlorhexidine, phenolics, quaternary ammonium products และคลอรีน ซึ่งหาได้ง่ายและราคาไม่แพง โดยใช้ทำความสะอาดกองอุจจาระ อาเจียน รวมถึงบริเวณที่นกอาศัยได้ทุกวัน ทั้งนกปกติ นกป่วย รวมถึงพื้นที่สำหรับการชันสูตรซากนกด้วย อีกทั้งเชื้อไวรัสชนิดนี้ไม่ส่งผลต่อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม เพราะฉะนั้นสัตวแพทย์, เจ้าของนก และสัตว์เลี้ยงอื่น ๆ ในบ้านก็ปลอดภัยไร้กังวล
หลังจากที่เราทราบที่มาที่ไปแล้ว ลองหันมาดูข้อเท็จจริงที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ ซึ่งได้แก่
- ยังไม่มีนักวิทยาศาสตร์คนใด ทราบว่าไวรัสชนิดนี้ติดต่อสู่กันได้อย่างไร เพราะมีการทดลองทั้งฉีดเชื้อเข้าจมูก กรอกปาก แต่นกแก้วในชุดทดลอง ก็ยังไม่แสดงอาการหรือตรวจพบไวรัส อีกการทดลองหนึ่งคือการฉีดเชื้อเข้ากล้ามเนื้อและเส้นเลือด ที่จะพบว่านกแสดงอาการทางคลินิกได้ แต่ไม่ชัดเจน แถมตรวจพบเชื้อไวรัสในร่างกายจำนวนมาก และตรวจพบในไข่ด้วย แต่ไม่พบไวรัสในลูกนกที่ออกมาจากไข่ฟองนั้น ซึ่งคล้ายกับพฤติกรรมของไวรัสพิษสุนัขบ้า
- ระยะการฟักตัวของโรคนี้ มีตั้งแต่ไม่กี่สัปดาห์ ถึงหลายปี ขึ้นกับระดับภูมิคุ้มกันและความแข็งแรงของนกแก้วแต่ละตัว
- ยังไม่มีแนวทางใดที่ใช้รักษาโรคนี้ได้แบบหายขาดหรือเฉพาะเจาะจง
- ยังไม่มีหนทางป้องกันไวรัสตัวนี้ และ ไม่มีวัคซีน
- โรคนี้ระบาดไปทั่วโลกแล้ว ฉะนั้นการนำเข้านกมาใหม่จากต่างประเทศ ก็ถือว่าเสี่ยงต่อการนำโรคเข้ามาเพิ่มอีก
- นกที่ติดเชื้อไวรัสชนิดนี้ จะแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มที่แสดงอาการและแพร่เชื้อด้วย กับอีกกลุ่มที่ไม่แสดงอาการและแพร่เชื้อแบบไม่ต่อเนื่อง ซึ่งเป็นสาเหตุให้โรคแพร่กระจายไปในวงกว้างเพราะเจ้าของเองก็อาจไม่ทราบมาก่อน
ซึ่งทั้งหมดนี้ทำให้ Parrot borna virus (PaBV) ยังคงอยู่คู่โลกและแพร่กระจายตามการค้านกแก้วระหว่างประเทศต่อไป แต่สิ่งที่น่าเป็นกังวลมากที่สุด คือ ไวรัสชนิดนี้อาจแพร่จากนกเลี้ยงไปสู่นกป่า ผ่านทางนกหลุดจากการเลี้ยง และโครงการปล่อยนกแก้วหลายสายพันธุ์คืนสู่ธรรมชาติ ซึ่งนกแก้วหลายสายพันธุ์ทั่วโลก เหลือในธรรมชาติเพียงหลักร้อยหลักสิบ และถ้าโชคร้ายติด Parrot borna virus (PaBV) เข้าไปอีก ก็คงทำให้เดินหน้าสู่การสูญพันธุ์อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
ทำให้ถึงกับมีมาตรการที่เด็ดขาดว่า ถ้านกตัวใดตรวจพบหรือสงสัยว่าติด Parrot borna virus (PaBV) ต้องทำการรักษานกที่ป่วย ตรวจวินิจฉัยนกทุกตัวที่เลี้ยงอยู่ด้วยกัน และสุดท้ายต้องไม่ปล่อยคืนสู่ธรรมชาติโดยเด็ดขาด โดยให้เป็นนกเลี้ยงไปตลอดชีวิตเท่านั้น
อ่านบทความฉบับเต็มพร้อมภาพรอยโรคประกอบได้ที่ : https://www.readvpn.com/Topic/Info/b6f33751-0eaf-48e4-9e66-9f0f36b999b6
บทความโดย : น.สพ. เกษตร สุเตชะ
เรายังมีบทความและ CE ให้คุณหมอได้อ่านและทำอีกมากมาย
เพียงแค่สมัครสมาชิก แถมช่วงนี้เรายังมีโปรโมชั่นพิเศษอีกด้วย ดังนี้
💚 อ่านออนไลน์ จ่ายถูกกว่า -
สำหรับสัตวแพทย์ท่านที่สมัครสมาชิกแบบอ่านออนไลน์ (ไม่รับหนังสือ) จ่ายเพียง 1,000 บาท/ปี เท่านั้น และยังสามารถทำ CE online ในเว็ปไซต์ได้ตามปกติ
💚 อ่านจากเล่ม - เติมเต็มความรู้ทุกช่องทาง
สำหรับท่านที่สมัคร/ต่ออายุสมาชิกแบบรับหนังสือ (สามารถใช้งานเว็ปไซต์และทำ CE online ได้ด้วย)
📍 ได้ทำ CE online มากกว่า 40 คะแนน/ปี
📍 ดาวโหลด E-book ไปอ่านได้
📍 ใช้งานเว็ปไซต์ได้เต็มรูปแบบ
📍 E-learning online course
ดูรายละเอียดแพคเกจ
และสมัครออนไลน์ด้วยตัวเองได้ที่ https://www.readvpn.com/VPN/Subscription
หรือสอบถามเพิ่มเติม
add Line : https://lin.ee/v8Ldcyu
