12/08/2015
TÜRKİYE YOKSULLUĞU NASIL AŞACAK?
Fakirlik Sistemin Suçudur. (Muhammed Yunus)
Neden ülkeler arasında büyük gelir farklılıkları var? Neden bazı ülkeler gelişmiş ülkeler ile aralarındaki gelir farklılıklarını sürekli azaltabilirken, bazıları için bu olgunun tam tersi geçerli? Yapılan çalışmalar ülkeler arasındaki büyüme farklılıklarının temel nedeninin, bu ülkelerin kurumsal yapılarındaki farklılıklar olduğunu gösteriyor.
PEKİ HANGİ KURUMLAR? Daha hızlı ve sürdürülebilir bir şekilde büyümek için ne tür kurumlar oluşturmak gerekiyor. Dani Rodrik kitabında ‘hangi kurumlar?’ sorusuna yanıt veriyor.
İLK GRUPTA ‘MÜLKİYET HAKLARI VAR. Ülkelerin istikrarlı bir şekilde büyüyebilmeleri için hem yasal çerçeve olarak, hem de uygulamada mülkiyet haklarını en üst düzeyde gözetiyor olmaları gerektiğinin altını çiziyor. Nedeni açık: Çabanızın karşılığını almalısınız. Bu çabam sonucunda elde ettiğim getiriler üzerinde söz hakkım yoksa, onları kontrol edemiyorsam neden sermaye biriktireyim, yenilik yapayım?
İKİNCİ GRUPTA ‘DÜZENLEYİCİ KURUMLAR’ YER ALIYOR. Mesela rekabete aykırı davranışları engelleyecek kurumlar oluşturmak gerekiyor. Ya da son küresel krizde gördüğümüz gibi finansal sektörün ileride herkesin başına bela olacak şekilde sorumsuzca risk almasını engelleyen bir kurumsal çerçeveye ihtiyaç var.
ÜÇÜNCÜ GRUPTA ‘MAKRO EKONOMİK İSTİKRARA İLİŞKİN KURUMLAR’ GELİYOR. Para politikasını yürütmekle sorumlu olan merkez bankalarının yapısı nasıl olacak, nasıl çalışacaklar? Maliye politikası nasıl bir yapıda yürütülecek? Bunların önemini herhalde en iyi bilen ülkelerden biri Türkiye. Türkiye’den güncel bir örnek: Tek başına mali kural yeterli değil; o kurala ne ölçüde uyulduğunun denetlenmesi gerekiyor. Nasıl bir kurum yapacak bunu?
‘SOSYAL GÜVENLİK KURUMLARI’ DÖRDÜNCÜ GRUBU OLUŞTURUYOR. Piyasa ekonomisi geliştikçe geleneksel yapı değişiyor; aile içi dayanışma artık yeterli olmuyor. İşsizlik ve yoksulluktan doğan riskleri azaltıcı mekanizmalar tasarlamak gerekiyor. Mesela ne tür transfer politikaları izlenecek?
BEŞİNCİ GRUPTA ‘ÇATIŞMA YÖNETİMİ’ KURUMLARI VAR. Hukukun egemenliği, yargının en üst kalitede olması, temsile dayalı siyasi kurumlar, bağımsız sendikalar, serbest seçimler, azınlık haklarını koruyucu kurumlar. Türkiye’de son zamanlarda olan biten bu kurumların önemi hakkında önemli ipuçları veriyor.
Peki, her ülke için ‘tek tip’ kurumsal yapı mı? Şüphesiz değil. Zaten kitabın ismi de bu gerçeğin altını çiziyor: ‘Tek Ekonomi, Çok Reçete’. Ülkelerin özgül koşullarına göre tasarlamak gerekiyor kurumları. Başarılı olmuş ülkeler birbirlerinden farklı yollar izlemişler, kurumlarını farklı biçimde oluşturmuşlar. Önemli olan işin özü, biçimi değil.