06/05/2020
CEVİZİN İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN
FAYDALARI
1. Kanser, günümüzün en tehlikeli hastalıklardan
birisidir. Bu hastalık, insan hücrelerindeki DNA’nın
zararlanması neticesinde bu hücrelerin kontrolsüz
veya anormal bir şekilde büyümesi ve çoğalması
sonucu ortaya çıkmaktadır (Anonim, 2016a).
Parkinson hastalığı, beynin alt kısımlarındak gri cevher
çekirdeklerinin bozukluğuna bağlı bir sinir sistemi
hastalığıdır (Anonim, 2016b). Alzheimer hastalığı ise
insanın günlük hayatsal aktivitelerinde azalma ve bilişsel
yeteneklerin bozulması sonucu ortaya çıkan bir hastalık
olarak tanımlanmaktadır (Anonim, 2016c). Reither et
al., (2005) cevizin antioksidan içeriği sebebiyle kanser
riskini azaltabilme, kardiyovasküler ve sinir sistemine
zarar veren Parkinson ve Alzheimer gibi çok kuvvetli
hastalıkların gelişimini erteleyebilme veya azaltabilme
gibi bir özelliğinin olduğunu vurgulamışlardır.
2. İnsan beyninde salgılanıp kişinin biyolojik
saat ritmini ayarlanmasına sebep olan ve insanın uyku
düzeninin sağlanmasından sorumlu tutulan hormon
Melatonin hormonudur (Anonim, 2016d). İnsan
vücudunun kullanıma hazır melatonin formu cevizde
mevcuttur. Bu hormonun üretimi vücut yaşlandıkça
azalmakta ve bu azalma sadece uyku düzensizliğine
değil muhtemelen antioksidan eksikliği ile de ortaya
çıkan serbest radikallere bağlı hastalıkların da artmasına
sebep teşkil edebilmektedir. Ceviz tüketiminin kandaki
melatonin seviyesini arttırdığı ve uyku düzensizliği
gibi rahatsızlıkların ortadan kalkmasına katkı sağladığı
ifade edilmiştir (Reiter et al., 2005).
3. Ceviz içerdiği yüksek miktardaki omega-3
yağ asitleri ile bir beyin gıdasıdır. Bir insan beyninin
yaklaşık % 60’nın yapısal karakterli yağlardan
meydana geldiği, beynin düzgün ve kesintisiz
çalışabilmesi için bu yağlara özellikle de omega-3
yağ asidine ihtiyaç duyduğu belirtilmektedir (Stevens
et al.,1995). Depresyon, çocuklarda dikkat eksikliği
ve hiperaktiviteve beyin sinirlerindeki bozulma ile
omega-3 tüketimi seviyesi arasında bir bağlantının
olduğunu epidemolojik araştırmalar ile ispatlanmıştır
(Stevens et al., 1996).
4. Diyetsel olarak 120 yıl boyunca 80 000 kadın
üzerinde yapılan bir araştırmada, haftada 30 g ceviz içi
yiyenlerin % 25 daha az safra taşı oluşturma riskine kalorilerinin% 30’u yağdan, ikinci gruptakilere diyette
biraz daha farklı yağ çeşidi kullanmak suretiyle
kalorilerinin % 30’u yine yağdan sağlanmış ve üçüncü
gruptakilere ise diyette ikinci diyete ek olarak 30
g ceviz eklenmiştir. Altı ay sonraki değerlendirme
sonuçlarında, ceviz içeren diyete tabi tutulan kişilerin
yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL)/toplam kolesterol
değerleri diğer diyet gruplarına göre fazla çıkmıştır.
Ayrıca, bu grubun düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL)
kolesterol içeriklerinin% 10 azaldığı tespit edilmiştir.
Bunun nedeninin ise büyük bir olasılıkla cevizde yüksek
oranda bulunan omega-3 asitlerinden kaynaklandığı
ifade edilmiştir (Tapsell et al., 2004).
7. Tekli doymamış yağlarca zengin olan cevizi
düzenli ve yeterli düzeyde tüketen insanlarda, yüksek
kolesterol seviyesinde ve öteki kardiyovasküler risk
faktörlerinde bir azalma gözlenmiştir (Savage et al.,
1999). Örneğin, ceviz içerdiği omega-3 yağ asitleri
sayesinde düzensiz kalp atışlarının engellenmesine,
damarlarda daha az pıhtılaşma özelliği olan kan tipinin
üretimine ve yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL)
kolesterol oranının düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL)
kolesterol oranına göre artmasına katkı sağlamaktadır
(Tapsell et al., 2004). Omega-3 yağ asitleri, kolesterolün
damarları tıkama aşamasında önemli bir belirtisi olan şiş
ve kızarıklığın azalmasına sebep olmaktadır (Morgan
et al., 2002). Ceviz, yüksek tansiyonla ilişkilendirilen
önemli miktarda esansiyel bir amino asit çeşidi olan
L. arginin de içermektedir. Özellikle vücudun çok
çalışan kan damarlarında bu amino asit, nitrik okside
çevrilmekte ve nitrik oksitte kan damarların iç tarafının
pürüzsüz ve düzgün olmasına katkı sağlayarak kan
damar sisteminin rahatlamasını sağlamaktadır. Bu
nedenle, cevizin kardiyovasküler yararlarının daha da
fazla olduğu vurgulanmıştır (Fukuda et al., 2003).
8. On yetişkin insan üzerinde yapılan bir
araştırmada, günlük 4 tane ceviz tüketmenin kandaki
omega-3, alfa-linoleik asit (ALA) ve eikosapentaenoik
asit (EPA) seviyelerini önemli ölçüde artırdığı
belirtilmektedir. Yine bir araştırmada günde 3-5 tane
ceviz yiyen yetişkinlerin kanındaki koruyucu omega-3
seviyelerinin iyileştiği belirlenmiştir (Marangoni et al.,
2007). Ayrıca, günde ortalama dört tane ceviz yemenin
insan sıhhatine oldukça faydalı olduğu belirtilmiştir
(Şimşek, 2015).
9. Cevizin en dış kısmını kaplayan yeşil kabuğunun
sıkılmasıyla elde edilen su kaynatıldıktan sonra oranlarının ekonomik ve besin değeri için önemli
kriterlerden olduğunu belirtmişlerdir. Ayrıca düşük
linoleik ve linolenik asit içerikli yağların daha uzun raf
ömrüne sahip olduğunu, buna karşın çoklu doymamış
yağ asitlerinin yüksek oranlarının, sağlık açısından
yararlı olması nedeniyle daha çok tercih edildiğini,
yüksek linoleik asit içeriğine sahip ceviz yağının
kızartmalarda yanmaya eğilim göstermesi sebebiyle
uygun olmadığını, fakat ekmek, kek ve bisküvi
üretiminde kullanılabileceğini vurgulamışlardır.
Almario et al., (2001) yaptıkları klinik çalışmalarda
cevizin içerdiği doymamış yağ asitleri ve liflerin kandaki
triasilgliserol ve kolesterol konsantrasyonunu azaltarak
plazma yağların düzenlenmesine etki ettiğini ve cevizin
kalp sağlığına koruyucu etki yapmasının nedenleri
arasında özellikle cevizdeki yağ asit profili ve polifenol
zenginliğininden kaynakandığı vurgulamışlardır
(Anderson et al., 2001).
Cevizdeki çoklu doymamış yağ asitlerinin kalpdamar hastalıklarını önlemede antienflamator ve
antihipertensif etkiye sahip olduğu, özellikle kandaki
yağ seviyesini azalttığı, trombosis ve damar tıkanıklığını
engellediği, Omega 3 ve Omega 6’nın esansiyel yağ
asitleri olduğu ve vücut tarafından sentezlenmemeleri
nedeniyle gıdalar ile alınmalarının zorunlu olduğu ifade
edilmiştir (Carrero et al., 2004; Heidal et al., 2004).
Bu yüzden, sahip olduğu bu özellik nedeniyle cevizin
insanlar tarafından tüketilen vazgeçilmez bir besin
olduğu vurgulanmıştır.
Ceviz meyvelerinin toplam yağ ve yağ
içerikleri üzerine yürütülen bir çalışmada ceviz
çeşitlerindeki yağ oranının %65.00-70.00 arasında
değiştiği ve yağ asitleri içinde oleik asitin %22.63-
27.27, linoleik asidin %49.93-54.41, linolenik
asidin %14.32-17.82 ve palmitik asidin %5.61-
5.82 arasında değiştiği ifade edilmiştir (Dogan
and Akgul, (2005).Ozkan and Koyuncu, (2005) ise
ceviz örneklerinin toplam yağ içeriğini %61.97-
70.92 olarak tespit etmişler ve yağ asitleri içinde
oleik asitin %21.18-40.20, linoleik asitin %43.94-
60.12, linolenik asitin %6.91-11.52, palmitik
asitin %5.24-7.62 ve stearik asitin ise %2.56-3.67
arasında değiştiğini bildirmişlerdir. Patel, (2005),
Cevizin, çoklu doymamış yağ asitlerinin uygun
oranda (4:1) içermesinin fonksiyonel bir gıda olarak
tanımlanmasına katkı sağladığını bildirmiştir. Beyazit and Sumbul (2012) tarafından yürütülen
çalışmada ceviz tip ve çeşitlerinin %6.98-8.77 palmitik
asit, %19.33-36.76 oleik asit, %41.55-59.89 linoleik
asit, %8.44-11.0 linolenik asit ve %3.22-4.99 steraik
asit içerdikleri tespit edilmişdir.
Yerlikaya et al., (2012) ceviz genotip ve çeşitleri
üzerine yaptıkları bir araştırmada en yüksek bileşenini
%61.32-69.35 ile yağın oluşturduğu ve yağ asitleri
içinde %17.90-33.35 oleik asit, %43.15-60.20 linoleik
asit, %9.98-13.00 linolenik asit, %5.21-8.40 palmitik
asit ve %2.36-4.25 stearik asit bulunduğu belirtilmiştir.
Simsek, (2016) tarafından yürütülen bir çalışmada
cevizde en fazla bulunan yağ asidinin linoleik asit
olduğu ve onu sırasıyla oleik ve linolenik asitin takip
ettiği belirtilmiştir. Linoleik asitin %50.24-60.60, oleik
asitin %20.70-28.33, linolenik asidin %5.04-10.93,
palmitik asidin %1.80-5.53, stearik asidin %1.17-2.22,
doymuş yağ asitlerinin %4.00–7.86, tekli doymamış
yağ asitlerinin %22.17–29.73, çoklu doymamış yağ
asitlerinin %62.73–71.43, çoklu doymamış yağ asitleri/
doymuş yağ asit oranın ise 8.14-17.11 arasında değiştiği
saptanmıştır. Araştırıcı, cevizde bulunan yağ asidi
oranının ceviz tip ve çeşitlerine, gübrelemeye, sulamaya,
coğrafik alanlara, ekolojik koşullara, hasat zamanına
ve ağaçta bulunan meyvenin pozisyonuna bağlı olarak
değişkenlik gösterebileceğini vurgulamıştır.
