07/16/2023
“Chơi sách”, thú tiêu khiển tao nhã của người xưa
Xưa nay, “cầm, kỳ, thư, hoạ, thi, tửu, hoa, trà” luôn được coi là tám thú vui thanh nhã, tức là “bát nhã” của các bậc tao nhân mặc khách. Vì thế từng có lời thơ rằng:
Kẻ giỏi đàn thông đạt thong d**g
Kẻ giỏi cờ cơ mưu trí tuệ
Giỏi đọc sách dưỡng tính chí tình
Giỏi hội họa chí thiện chí mỹ
Người giỏi thơ gieo chữ tiếng lòng
Người giỏi rượu chân tình tri kỷ
Kẻ yêu trà luyện tình dưỡng đức
Kẻ yêu hoa dưỡng tính vui hòa.
Trong cái gọi là vạn biến của cuộc đời, bát nhã chính là những phương pháp dưỡng tâm mà người xưa sử dụng để đạt được trạng thái tâm bình, khí hòa. Không phải tự nhiên mà người xưa từng nói “Khí chất con người do Trời sinh ra, vốn khó thay đổi, duy chỉ có đọc sách mới có thể thay đổi khí chất”.
Trong cuộc sống hiện đại ngày nay, chúng ta có quá nhiều cơ hội để tiếp cận với những phương tiện giải trí khác nhau, khiến chúng ta dường như lãng quên dần những thú vui vốn rất tao nhã, lại mang đậm bản sắc dân tộc của người xưa. Tuy nhiên thú vui thưởng trà và đọc sách vẫn được gìn giữ ở đâu đó trong mỗi gia đình hay thậm chí mỗi vùng miền và đang dần được giới trẻ tìm hiểu và tưởng thưởng nhiều hơn.
Louisa May Alcott, một nhà văn Mỹ thế kỷ XIX từng nói “Sách hay, cũng như bạn tốt, ít và được lựa chọn; chọn lựa càng nhiều, thưởng thức càng nhiều”, và Mary Pope Osborne, một nhà văn chuyên viết sách thiếu nhi Người Mỹ cũng từng cho rằng “Đọc sách chính là hộ chiếu cho vô số cuộc phiêu lưu”.
“Người đọc sách” và “Người chơi sách” khác nhau ở những cung bậc của đam mê sách. Người đọc sách thường chỉ mua, thuê, mượn một ấn bản của một tựa sách để đọc. Còn người chơi sách thì thường sưu tập tất cả những bản sách được in nhiều lần của một tựa sách. Họ cũng sẵn sàng “cày xới”, kiếm tìm ở tất cả các hiệu sách, các chiếu sách cũ ở vỉa hè, hay các tủ sách gia đình… để mua bán, trao đổi một ấn bản sách của một tác giả, một chủ đề, hay một thể loại nào đó mà họ đang săn lùng.
Những “Người chơi sách”, họ vừa “khoái” về hình thức (bìa đẹp, minh họa mỹ thuật, mép xù xì chưa cắt xén…), vừa mê ở nội dung (tư liệu quý hiếm, kiến thức giá trị…) nên quý nhất đối với họ là bản in lần đầu, bản thủ bút tác giả… và vì thế nên “họ nặng lòng với sách vở hơn bao người, hao tâm tổn trí tìm bao phương cách sở hữu cho bằng được cuốn sách mình ao ước”.
Theo một vài ghi chép, “Thú chơi sách” đã có từ rất lâu, song trải qua thời gian, có những đoạn dường như trầm lắng nhưng chưa bao giờ mất đi, mà cứ âm thầm như ngọn nến, bền bỉ cháy giữa tháng ngày. “Thú chơi sách” theo chân người Pháp vào Việt Nam từ đầu thế kỷ XX, khi ngành xuất bản hiện đại bắt đầu được hình thành và phát triển. Ngoài việc xuất bản số lượng ấn bản bình thường, họ còn in thêm một lượng giới hạn đặc biệt dành riêng cho người chơi sách sành sỏi thưởng ngoạn, sưu tầm. Phiên bản đặc biệt giành cho những người sưu tầm sách này được chăm chút không chỉ nội dung mà cả về hình thức, nhằm thỏa mãn nhu cầu sưu tầm bởi tính độc lạ, quý hiếm...
“Thú chơi sách” là những từ ngữ lần đầu tiên được nhắc tới bởi nhà cổ ngoạn Vương Hồng Sển - một cao nhân làng sưu tập đồ cổ. Ông đã dùng cụm từ này để đặt tên cho cuốn sách viết về thú tiêu khiển được xem là đệ nhất phong lưu này. “Thú chơi sách” là thú chơi tao nhã đi kèm với thư phòng thanh tịnh, phảng phất hương trầm, ngọn đèn tĩnh lặng tỏa sáng. Thế giới của những “người chơi sách” thứ thiệt này cũng được diễn giải sâu sắc hơn qua tập sách “Về chốn thư hiên” của tác giả Trần Trọng Cát Tường.
Riêng ở vùng đất Cố Đô, từ những năm 30 của thế kỷ XX những cái tên như Đắc Lập, Anh Minh, Viễn Đệ, Phúc Sinh, Phúc Long, Tiếng Dân … cũng được nhắc đến như những nhà xuất bản, nhà in vô cùng nổi tiếng Họ xuất bản các dòng sách, ấn phẩm chuyên biệt về văn chương, khoa học, giáo khoa, nhạc họa… Mãi về sau này, những ấn phẩm của các nhà in này đã trở thành đối tượng săn lùng của những “người chơi sách” ở Huế. Sưu tầm sách, nhất là sách cổ, ấn bản đặc biệt… vì thế được xem là một thú chơi, và không quá lời khi thú chơi này được nhiều người xem là “đệ nhất phong lưu”.
Ở Huế trước đây có Nhà sách Cảo Thơm với hai cửa hàng ở đường Lý Thường Kiệt và Lê Duẩn, chuyên mua bán những cuốn sách cũ có giá trị. Sau này còn có Nhà sách Hoàng Thổ ở đường Hùng Vương, là địa chỉ được giới chơi sách cũ, không chỉ là người Huế, mà có cả khách thập phương thường ghé đến. Ngoài ra, các chiếu sách cũ bày bán ở vỉa hè các đường Nguyễn Thái Học, Hai Bà Trưng, Nguyễn Trường Tộ và các vựa mua bán sách báo cũ ở phía sau chợ Đông Ba là những nơi mà dân chơi sách thường xuyên tìm đến. Bởi lẽ, nhiều khi trong những cuốn sách mua theo ký lô đó, lại có những tác phẩm quý hiếm, cực kỳ giá trị, mà những người có duyên với sách mới may mắn có được.
Trước đây, người chơi sách ở Huế thường là những bậc thức giả lớn tuổi. Họ cũng là những người mê đọc sách, kiến văn quảng bác, thông hiểu kim cổ. Những năm gần đây, trong giới chơi sách ở Huế đã dần xuất hiện nhiều người trẻ hơn. Họ chính là những người đã kế thừa xuất sắc thú chơi bác học này từ các bậc tiền bối, nuôi dưỡng niềm đam mê đối với sách, và quan trọng là giữ cho xứ Huế những tủ sách đồ sộ, phong phú và giá trị, để trao truyền cho các thế hệ tương lai.
Với cá nhân tôi mà nói, sở thích sưu tầm sách là một niềm đam mê tuyệt vời và đầy sức hấp dẫn, là một cuộc hành trình kỳ thú, mở rộng lòng biết ơn, truyền cảm hứng và tạo ra cuộc sống tràn đầy ý nghĩa. Vì thế, với mỗi một cuốn sách trên kệ, tôi đều cảm nhận được sự bao la của trí tuệ và sự giàu có của tinh thần. Cảm giác nắm lấy một cuốn sách, chiếc bìa cứng chắc trong lòng bàn tay, mang đậm mùi mực in thường mang lại cho tôi một hạnh phúc trọn vẹn.
Như lời nhà sưu tập Nguyễn Bình Phương từng chia sẻ, “việc các nhà sưu tầm sẵn sàng bỏ số tiền lớn ra để mua sách, đấu giá sách là những tín hiệu vui. Nhìn sâu xa, câu chuyện sưu tầm không phải là tranh nhau xem ai sở hữu được cái gì, ai là nhà sưu tầm số 1, số 2 hay số 3 để rồi khăng khăng giữ cho riêng mình, mà nằm ở sự lưu giữ, đóng góp một phần giá trị cho đời sống văn hóa, sách vở”.
Ở California dù rất xa Huế, tôi vẫn theo đuổi đam mê sách, thưởng trà và chậm rãi trải nghiệm một cuộc sống giản dị. Tủ sách của tôi hiện có hơn 15.000 cuốn, và nhiều bộ sách của những tác giả tôi yêu quý. Tôi khát khao được chia sẻ niềm đam mê này với cộng đồng và những người xung quanh tôi, tạo ra một “chốn thư hiên” nho nhỏ, đủ để những người yêu sách cùng tương tác và chia sẻ những câu chuyện, những góc nhìn để cùng nhau sống an vui, bình đạm, dìu dắt nhau đi qua những tháng ngày xa xứ.
Rất mong được có thêm duyên kết nối và chia sẻ đam mê với bạn bè mê sách gần xa ở trang Huế Onbline – Huế Cố Đô.
- trong ngày Hội Ngộ tại San Jose, BĐH sẽ tặng sách đến Quý thành viên tham dự với mong muốn cùng tạo ra những giá trị yêu thương … trao đi là còn mãi …
Trân trọng,
La Hạnh Thảo
Sacramento, ngày 16/7/2023
