29/07/2023
GÓC NHÌN CÁC SẢN PHẨM OCOP
Chương trình một xã một sản phẩm (Ocop), được khởi xướng từ năm 2018 (5 năm), cá nhân mình có những góc nhìn về sản phẩm Ocop để ai quan tâm có thể tham khảo thêm.
Trước hết, tôi không phải là người nghiên cứu chính sách, không bàn đến ưu nhược của chính sách (bởi vì hoàn toàn có thể thay đổi theo thực tế thực hiện, để hiệu quả nhất), tôi chỉ nói về những gì đã, đang diễn ra mà tôi quan sát được với góc nhìn riêng.
I. Bàn về định hướng sản phẩm.
Sản phẩm Ocop nên là sản phẩm truyền thống, là thế mạnh hiện hữu của địa phương, của hộ gia đình... đúng ra là phát triển sản phẩm làng nghề theo hướng có thể thương mại hóa, quảng bá rộng rãi... nhưng thực tế không phải thế. Nhiều sản phẩm được quảng bá, được giới thiệu có vẻ như là sáng chế công nghệ mới, điều này không phải là thế mạnh của sản phẩm Ocop, sản phẩm được sản xuất ở quy mô nhỏ và siêu nhỏ (1).
Sản phẩm truyền thống nhưng lại cố gắng "công nghiệp hóa" tối đa nhất có thể, đã làm mất đi nét riêng, làm "cho giống" sản phẩm công nghiệp thì sẽ không còn là sản phẩm làng nghề nữa. (2).
Quá nhiều sản phẩm tương đồng, không có sự chọn lọc sản phẩm nổi bật một cách thực sự, những sản phẩm cùng ngành lại có thiết kế bao bì, đóng gói na ná nhau, nên cho dù sản phẩm đạt yêu cầu, có giá trị cao, có tiềm năng phát triển... nhưng khó tìm ra điểm bổi bật, khác biệt, sản phẩm vẫn chỉ loanh quanh tại địa phương (3).
Nhưng ngay tại địa phương, những sản phẩm được gắn sao Ocop thì vẫn chưa hẳn là nổi trội, chưa hẳn là có thị trường, chưa hẳn được NTD ưu tiên lựa chọn hơn các sản phẩm tương tự khác không có sao Ocop (4)
Từ (1)(2)(3)(4), Chương trình Ocop đang làm ra một loại sản phẩm lưỡng tính, truyền thống không ra truyền thống và công nghiệp thì không ra công nghiệp. Từ điểm này sẽ dẫn tới lúng túng trong cách tiếp cận người tiêu dùng, triển khai các công tác bán hàng trên thực tế.
II. Các hoạt động xúc tiến, hỗ trợ quảng bá.
Từ nguồn lực của nhà nước, rất nhiều hoạt động hỗ trợ từ nhà nước, quan sát thấy thì là tốn rất nhiều ngân sách và nhân lực.
Tổ chức các cuộc khảo sát, đánh giá, hướng dẫn các tiêu chuẩn chất lượng,... tiến tới là "Gắn sao", nhưng việc gắn sao cho sản phẩm Ocop chưa làm sản phẩm thực sự nổi bật, kiểu như là trong nhà đang tự khen nhau, đối với người tiêu dùng mà nói thì đây (gắn sao) không phải là động cơ cho họ mua hàng (1).
Hoạt động hỗ trợ quảng bá tại địa phương chủ yếu thông qua các chương trình theo chuyên đề của các cơ quan truyền thông, chưa thực sự là một kế hoạch truyền thông sản phẩm đúng nghĩa đến đúng tệp khách hàng mục tiêu, nói cách khác là quảng bá về Ocop nhiều hơn là sản phẩm, nên cho dù có nhiều "sóng" truyền thông thì vẫn chưa được hiệu quả (2).
Ngoài ra các hội chợ thương mại, quảng bá sản phẩm cũng được thực hiện, nhưng hiệu quả thì có vẻ như ở đó các sản phẩm Ocop đang giao lưu với nhau là chính, ngườ tiêu dùng, đối tác thực sự chưa có hoặc tỷ lệ chuyển đổi hành vi tiêu dùng thường xuyên, trở thành đối tác thực sự thì chưa tốt (3).
Tương tự, hoạt động xúc tiến quy mô khu vực, vùng, quốc gia cũng không khác là mấy (4).
Từ (1)(2)(3)(4), đủ thấy ngân sách bỏ ra nhưng chưa thu lại kết quả tương ứng, rất tiếc cho sự đầu tư về mọi mặt.
III. Kênh phân phối.
Kênh phân phối là không thể thiếu đối với việc đưa sản phẩm tới người tiêu dùng, nhưng đối với những nhà sản xuất mà nói thì chưa có một sự nhìn nhận đúng, chưa lựa chọn được cho mình một kênh phân phối phù hợp, hiệu quả (1).
Đối với nhà nước, có đầu tư những cửa hàng giới thiệu sản phẩm riêng biệt Ocop quy mô lớn tại các trung tâm thành thị, nhưng đó mới chỉ đơn giản là một nơi trưng bày và giới thiệu sản phẩm, chưa tạo được động cơ đủ lớn để người tiêu dùng đến và trải nghiệm các sản phẩm Ocop(2).
Những nơi mà người dân vẫn thường lui tới để mua sắm tiêu dùng hàng ngày, như chợ truyền thống, tạp hóa, siêu thị, chuỗi cửa hàng tiện lợi... thì ít xuất hiện và nếu có thì chưa có các hoạt động xúc tiến đi kèm, vô hình dung thấy các sản phẩm Ocop càng tự làm yếu mình đi.(3)
Từ (1)(2)(3) thấy rằng sản phẩm Ocop mới chỉ dừng lại là sản phẩm tồn kho, chưa có một giải pháp đủ hiệu quả để đưa sản phẩm đến trước tầm mắt, trong tầm tay của người tiêu dùng.
Tổng kết góc nhìn (I)(II)(III), đối với sản phẩm Ocop nếu không có một cú hích đủ lớn, có những thay đổi cách triển khai, lấp đầy những lỗ hổng còn thiếu,... thì rủi ro là chương trình sẽ "mỏi", sản phẩm sẽ "mỏi", người sản xuất và kinh doanh cũng sẽ "mỏi", lúc đó một chương trình đầy ý nghĩa sẽ khép lại mà không thu được kết quả như mong muốn.
Có lẽ ban tổ chức nên tạo ra một "Agency cấp chiến lược về Marketing & Sale" để hỗ trợ cho các sản phẩm cụ thể của chương trình Ocop.
Vẫn mong một ngày "Người Việt Yêu Được Hàng Việt"
