14/03/2024
Sâm cau (Curculigo orchioides Gaertn) thuộc chi Cồ Nốc (Curculigo), họ Tỏi voi lùn (Hypoxidaceae). Sâm cau còn có nhiều tên gọi khác là tiên mao, cồ nốc lan, ngải cau, thài léng tiên mao…
Đây là loại thảo dược sống lâu năm, cao khoảng 20 – 45cm, thân ngắn, hình trụ. Cây có nhiều lá mọc từ thân tỏa ra hai bên, lá màu xanh, bề mặt nhẵn và có nhiều đường gân nổi rõ, hình dáng tương tự như lá cau.
Hoa sâm cau màu vàng nhỏ, có 6 cánh, mọc thành từng cụm ở kẽ lá. Quả nang thuôn, dài khoảng 1,5cm, chứa từ 1- 4 hạt.
Sâm cau phân bố rộng rãi tại các nước khu vực châu Á như Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Lào, Campuchia... trong đó có Việt Nam. Tại nước ta, sâm cau mọc hoang nhiều ở các tỉnh miền núi Tây Bắc, chẳng hạn như Tuyên Quang, Cao Bằng, Yên Bái, Hòa Bình.
Bộ phận dùng: Thân rễ (củ), còn được gọi là tiêm mao.
Thu hái: Sâm cau thu hoạch quanh năm. Tuy nhiên thời điểm tốt nhất từ tháng 9 – 12.
Bào chế: Người dân đào cả cây rồi cắt lấy phần củ, loại bỏ rễ con, rửa sạch rồi cạo bỏ lớp vỏ bên ngoài. Sâm cau có độc nên cần ngâm nước vo gạo 1 đêm để củ tiết ra hết chất độc. Sau đó cắt lát mỏng, cắt khúc hoặc giữ nguyên cả củ đem phơi hoặc sấy cho khô.
Theo Y học hiện đại:
Các nghiên cứu định tính và định lượng ở sâm cau cho thấy sự hiện diện của nhiều chất hữu cơ có ý nghĩa trong y dược học như các lớp lognin, phenolic, saponin (thuộc nhóm ursan, cycloartan), alkaloid, flavonoid, steroid, các acid béo…
Các hợp chất hóa học tách từ sâm cau có khả năng kích thích tăng sinh nguyên bào xương, chống loãng xương và tăng khả năng tạo khoáng cho xương. Dịch chiết từ sâm cau có khả năng chống oxy hóa, giải độc gan, tốt cho hệ miễn dịch.
Đồng thời, sâm cau còn có tác dụng hỗ trợ chức năng sinh lý nam, kháng khuẩn, kháng histamin, hạ đường huyết, chống viêm và chống ung thư. Dược liệu làm gia tăng đáng kể các hormon kích thích nang trứng, hormon luteinizing và testosteron ở chuột.
Các hợp chất polysaccharid từ sâm cau cũng có tác dụng chống ung thư rõ rệt trên các khối u ác tính cổ tử cung ở chuột thử nghiệm, tăng cường chức năng miễn dịch, ức chế sự di căn và xâm lấn của ung thư.
