01/06/2026
VÌ SAO DƯƠNG TƯỜNG LẠI DỊCH TÁC PHẨM NÀY?
Gần 60 năm gắn bó với nghiệp dịch thuật, cái tên Dương Tường từ lâu đã trở thành một bảo chứng vàng cho chất lượng của bất kỳ ấn phẩm nào mang tên ông. Độc giả vốn quen thuộc với một Dương Tường uyên bác, miệt mài gặm nhấm những ngọn núi khổng lồ và g*i góc của văn chương thế giới dành cho người lớn (như Cuốn theo chiều gió, Lo**ta, hay Đi tìm thời gian đã mất).
Rất hiếm khi ông bước chân vào khu vườn văn học thiếu nhi. Thế nhưng, cuốn sách nhỏ mang tên "Charlie và nhà máy sôcôla" lại là một ngoại lệ. Việc một dịch giả gạo cội, người luôn khắt khe trong việc chọn lọc tác phẩm, quyết định chuyển ngữ cuốn sách này chứng tỏ nó phải sở hữu một điều đặc biệt nào đó, một sức hút vượt ra khỏi lớp vỏ bọc giải trí dành cho trẻ con.
Và quả thực, khi đọc bản dịch của Dương Tường, người ta mới hiểu vì sao cây đại thụ ấy lại "mềm lòng". Bằng vốn từ vựng phong phú và sự tinh tế hiếm có, Dương Tường đã lột tả trọn vẹn sự kì quái, hài hước và cả những triết lý nhân sinh sâu sắc được cất giấu bên trong tác phẩm của Roald Dahl - người được mệnh danh là "Người kể chuyện số 1 Thế giới".
Mà cái ông tác giả này, các mẹ nhé, có cuộ đời vô cùng kì thú. Một tác phẩm vĩ đại luôn bắt nguồn từ một bộ óc vĩ đại. Roald Dahl không phải là một nhà văn ngồi trong phòng kín vắt óc tưởng tượng. Bản thân cuộc đời ông vốn dĩ đã là một cuốn tiểu thuyết phiêu lưu kì thú. Trước khi cầm bút, ông từng là một điệp viên, một phi công xuất sắc, một nhà phát minh trong lĩnh vực y học, và đặc biệt hơn cả: một "sử gia về sôcôla". Wow, như điệp viên 007 luôn!
Các mẹ xem phim điệp viên 007 chưa ạ?
Chính vốn sống phong phú, trải nghiệm thực tế phi thường và niềm đam mê nghiên cứu tường tận về sôcôla đã trở thành chất liệu chân thực nhất để ông nhào nặn nên đế chế Wonka. Cùng với những tác phẩm kinh điển khác như Cô bé Matilda hay BFG - Người khổng lồ thân thiện, tài năng xuất chúng của Roald Dahl đã được toàn cầu vinh danh qua danh xưng vô tiền khoáng hậu: "Người kể chuyện số 1 Thế giới".
Chưa hết. Tác phẩm đã biến câu chuyện và nhân vật của nó bước ra khỏi trang sách để trở thành di sản văn hóa, câu chuyện đi tìm 5 chiếc Vé Vàng không chỉ nằm yên trên giấy. Nó đã bùng nổ trên toàn cầu, được chuyển thể thành vô số vở kịch, trò chơi, và đặc biệt là những bom tấn điện ảnh Hollywood gây tiếng vang lớn. Mức độ lan tỏa lớn nhất của cuốn sách chính là việc nó đã biến một thanh sôcôla bình thường thành một niềm hi vọng. Nó gieo vào lòng hàng triệu đứa trẻ trên khắp các châu lục một giấc mơ: khao khát được một lần bóc lớp giấy bạc ra và nhìn thấy ánh sáng lấp lánh của chiếc Vé Vàng nhiệm màu.
Sự cộng hưởng giữa cốt truyện của "Người kể chuyện số 1 Thế giới" Roald Dahl và ngôn từ điêu luyện, hàn lâm của dịch giả Dương Tường đã tạo nên một phiên bản tiếng Việt không thể hoàn hảo hơn. Đây chắc chắn không chỉ là cuốn sách để đọc một lần, mà là một thứ đáng để lưu giữ trên giá sách, để thi thoảng không có socola cho con, lời ngọt ngào cho mẹ, thì kéo xuống để gặm nhấm qua ngày.
Nói qua chút cho đỡ sốt ruột. Phần được Dương Tường chuyển ngữ tinh tế nhất, chính là bức tranh về cái nghèo của gia đình Charlie. Đó là một gia đình sáu người lớn và một đứa trẻ sống chen chúc trong một căn nhà gỗ nhỏ, nơi mùa đông "những cơn gió lùa lạnh cóng thổi qua sàn suốt đêm". Họ nghèo đến mức bốn ông bà nội ngoại phải ngủ chung trên một chiếc giường duy nhất, vì quá mệt mỏi mà không bao giờ ra khỏi giường. Đồ ăn quanh năm chỉ lặp lại: bánh mì bơ thực vật cho bữa sáng, khoai tây luộc và bắp cải cho bữa trưa, xúp bắp cải cho bữa tối. Tất cả mọi người đều thường trực cảm giác "trống rỗng khủng khiếp" trong dạ dày. Charlie chỉ được ăn sôcôla duy nhất một lần trong năm vào dịp sinh nhật. Cậu trân trọng nó đến mức chỉ dám cắn từng tí xíu, ăn dè dặt một thanh sôcôla sáu xu suốt hơn một tháng trời.
Thế nhưng, giữa tận cùng sự đói khát ấy, gia đình họ chưa bao giờ đánh mất sự tử tế và tình thương. Sự đối lập giữa căn nhà gỗ dột nát lạnh lẽo và "mùi đậm đặc béo ngậy của sôcôla nóng chảy" phả ra từ nhà máy đồ sộ của ông Wonka đã đẩy khao khát của cậu bé Charlie lên đến tột cùng.
Phần thưởng lớn nhất ở cuối truyện không chỉ là sôcôla. Khi ông W***y Wonka quyết định trao tặng toàn bộ nhà máy cho Charlie, lý do ông đưa ra thực sự đáng suy ngẫm. Ông không chọn một người lớn giỏi giang vì "một người lớn sẽ không nghe theo tôi... anh ta sẽ chỉ làm theo cách riêng của mình". Ông cần "một đứa trẻ ngoan, biết điều hay lẽ phải, giàu tình cảm" để giao phó cơ ngơi tâm huyết của mình.
Và hành động đầu tiên của Charlie khi nhận được món quà khổng lồ ấy là gì? Cậu lo lắng: "Cháu sợ mẹ cháu sẽ không đi cùng chúng ta... Vì mẹ không muốn để lại bà nội Josephine, ông ngoại George và bà ngoại Georgina!". Chính tình yêu thương gia đình vô bờ bến ấy đã biến chiếc thang máy bằng kính lao thẳng qua mái nhà gỗ xập xệ, bốc toàn bộ gia đình nghèo khó bay vút lên không trung, hướng về phía nhà máy sôcôla.
"Charlie và nhà máy sôcôla" nói riêng, các tác phẩm cho trẻ của Roald Dahl nói chung, không chỉ là một cuốn truyện thiếu nhi với phép màu và kẹo ngọt. Tài năng của tác giả cùng với dịch thuật của Dương Tường, nó hiện lên như một câu chuyện ngụ ngôn hiện đại, sắc sảo, hài hước và thấm đẫm tính nhân văn. Việc dịch giả Dương Tường dành thời gian và tâm huyết để chuyển ngữ tác phẩm này chính là một lời cam kết cho giá trị bất hủ của nó, biến đây trở thành cuốn sách mà bất kỳ đứa trẻ nào, và bất kỳ người lớn nào từng là trẻ con, cũng nên đọc một lần trong đời.
