29/05/2025
TỶ LỆ VÀNG – SỰ LIÊN QUAN GIỮA HÌNH HỌC VÀ NGHỆ THUẬT, KIẾN TRÚC
Thời Phục hưng là thời kỳ của sự sáng tạo trí tuệ, trong đó các ngành như nghệ thuật, triết học, tôn giáo, khoa học và toán học được xem là có quan hệ mật thiết với nhau hơn nhiều so với ngày nay. Một khía cạnh được quan tâm là mối quan hệ giữa toán học, tỷ lệ và cái đẹp. Năm 1509, tu sĩ kiêm nhà toán học người Ý Luca Pacioli đã viết cuốn Divina Proportione (Tỷ lệ thần thánh), trình bày nền tảng toán học và hình học của việc phối cảnh trong kiến trúc và nghệ thuật thị giác. Cuốn sách được minh họa bởi một người bạn và đồng nghiệp của Pacioli là Leonardo da Vinci, một nghệ sĩ và nhà bác học hàng đầu trong thời Phục hưng.
Kể từ thời Phục hưng, việc phân tích nghệ thuật bằng toán học thông qua “tỷ lệ vàng”, “trung bình vàng” – hay như cách gọi của Pacioli là tỷ lệ thần thánh – đã trở thành biểu tượng cho sự hoàn hảo về mặt hình học.
Mặc dù tỷ lệ vàng có thể được tìm thấy trong âm nhạc và thơ ca song nó thường gắn liền với nghệ thuật thời kỳ Phục hưng ở thế kỷ XV và XVI. Bức tranh Bữa tiệc ly (1494– 1498) của da Vinci được cho là tuân theo tỷ lệ vàng. Bức tranh nổi tiếng của ông có tên “Người Vitruvius” – một người đàn ông “có tỷ lệ hoàn hảo” được vẽ trong một hình tròn và hình vuông – trong Tỷ lệ thần thánh, cũng được cho là bao gồm nhiều ví dụ về tỷ lệ vàng trong một tỷ lệ cơ thể lý tưởng của con người.
Đối với ngành xuất bản, tỷ lệ vàng đã được ứng dụng trong việc trình bày, thiết kế sách từ lâu tại phương Tây. Những năm gần đây, Đông A đã áp dụng tỷ lệ vàng khi dàn trang cho một số ấn phẩm, chủ yếu là các tựa sách xuất bản những dịp đặc biệt, hướng tới đối tượng người chơi sách. Mời bạn đọc kỹ thêm về cách trình bày, bố cục sách theo tỷ lệ vàng cổ điển thông qua tựa sách tiêu biểu là “Một chiến dịch ở Bắc Kỳ” với bài viết ở phần bình luận.
Thông tin và hình ảnh tổng hợp từ cuốn Toán học – Khái lược những tư tưởng lớn do Đông A mua bản quyền từ NXB DK (Anh quốc), do dịch giả Lê Hương Ly, Nguyễn Thị Bình chuyển ngữ.
Chú thích ảnh: Leonardo da Vinci được cho là đã sử dụng các hình chữ nhật vàng trong tác phẩm Bữa tiệc ly (1494–1498). Các nghệ sĩ thời Phục hưng khác như Raphael và Michelangelo cũng
sử dụng tỷ lệ này.