22/10/2025
Một ngày đẹp trời, hai nhà văn đang nói chuyện thì bỗng từ đâu xuất hiện một người ngoại quốc kì lạ. Ông ta tò mò về đức tin, hỏi họ nghĩ chúa có thật không, rồi ông ta chỉ vào một trong hai người, cái vị là giám đốc nhà hát, nói rằng kết cục của ông sẽ là một cái chết lìa đầu với phụ nữ và dầu hướng dương ?! Mọi chuyện xảy ra đúng như vậy y như một trò đùa tai ác của ma quỷ, như một khởi đầu gây sốc và tăm tối của một trong những tác phẩm kinh điển Nga kỉ ảo và thú vị nhất thế kỉ 20.
Nghệ nhân và Magarita theo chân một nhân vật đặc biệt, ngài Woland ( và dần được chính người kể tiết lộ là quỷ Satan). Quỷ Satan đến Moska làm gì, hắn không muốn hủy diệt thế giới mà chỉ muốn diễn một màn ảo thuật để đời. Thông qua những trò đùa của chúa quỷ và bè lũ, từng góc khuất trong một xã hội tiến bộ nhưng đứt gãy dần lộ ra. Đó như lời oán thán của chính tác giả, khi những vẻ đẹp của tinh thần, những tạo tác đẹp đẽ long lanh phát tiết từ sức sáng tạo không giới hạn của người nghệ sĩ ( ở đây là nhà tiều thuyết) bị chà đạp, bóp nghẹt, khóa chặt bởi một xứ phản địa đàng kiểm soát hoàn toàn kiểu George Orwell. Dần dần, câu chuyện hướng điểm nhìn vào hành trình của Nghệ nhân với cuốn tiểu thuyết vĩ đại mà cậu toan đốt sạch cho xong và Magarita, cô gái đã trải qua một đêm nới lỏng đồ lót để trở thành phù thủy, điên loạn mà tự do, lõa lồ mà xinh đẹp, cùng bay qua bầu trời để tới dự lễ hội ma quỷ với Woland, gặp những con quỷ khác trong lịch sử.
Đây là tác phẩm kinh điển được sinh ra vào thời kì tăm tối, những dòng văn chảy trôi kì ảo bên xứ Liên Xô này được viết cùng với lúc Bác Hồ của chúng ta vẫn đang đặt những viên gạch đầu tiên cho cách mạng tháng 8, thế nhưng, sự cuốn hút siêu thực đặc biệt của nó vẫn đang làm chúng ta say mê. Giữa hàng loạt các đại tác về đời sống và tâm lí con người, giữa những tác phẩm kì ảo nhưng trong lành thần tiên cho trẻ em, độc giả trưởng thành đương thời cuối cùng cũng được phấn khích tắm mình trong một câu chuyện hài kịch đen với những tình tiết dồn dập, nhân vật đa dạng đầy sức sống cùng những bất ngờ thú vị ngoài sức tưởng tượng. Chuyện thần thoại không chỉ dành cho trẻ con, người lớn cũng cần thư giãn tinh thần thông qua những con quỷ nguyền rủa vặt đầu người, những mụ phù thủy lõa thể bay giữa vầng trăng, cơn mưa tiền của trò ma thuật đen hay đơn giản là một con mèo đen khổng lồ quái gở đang chửi vào mặt cảnh sát bằng tiếng người,... Nghệ nhân và Magarita thực sự là một bất ngờ đối với mình, tác phẩm dễ đọc và rất khó lường, hoàn toàn có khả năng chinh phục độc giả ngày nay.
Nghệ nhân đại diện cho người nghệ sĩ say mê nghề, gặp nhiều trắc trở trong hành trình tạo tác rồi ngày càng thất vọng trước thái độ bàng quan của xã hội. Dù vậy, tác phẩm của anh về người phán quan và chúa Jesus, cái mà ta vẫn sẽ được đọc thông qua thủ pháp tiểu thuyết trong tiểu thuyết, vẫn cao đẹp và chứa đựng những suy niệm sâu sắc của Bulgakov về ý nghĩa cuộc sống, về đức tin hướng chúa và về thái độ dám đương đầu để bảo vệ niềm tin của mình. Magarita vừa là người nữ bị phán xét, vừa là hiện thân của nữ thần nghệ thuật, bà ban phát những ý tưởng tuyệt diệu nhất chỉ khi người nghệ sĩ sẵn sàng lặn ngụp trong sự khốn khổ của đời để theo đuổi tới tận cùng tinh thần mình. Cái kết mơ hồ của cặp đôi vẫn đang được bàn luận trên nhiều diễn đàn, chuyện gì đã xảy ra, chúa quỷ và những kị sĩ khải huyền đã làm gì, chúa muốn gì,... Mọi câu chuyện đã đi trọn một vòng rồi trở về với đúng nhà thơ trẻ đã ngồi cùng chúa quỷ nơi công viên đầu tác phẩm, chàng trai đó nhận nụ hôn từ biệt của Magarita vào trán, cậu sống tiếp, cậu trở lại sự thường nhật, và thi thoảng, trong cơn mơ màng của thuốc an thần, cậu lại mơ về những cơn gió êm ả mang nghệ nhân và magarita đi qua đêm đầy sao.
