13/09/2026
KHI ĐÁ CẨM THẠCH VIẾT MỘT LÁ THƯ
Một cô gái ngồi bên chiếc bàn tròn, thân người khẽ nghiêng về phía trước. Bàn tay đặt trên trang giấy, mái tóc buông qua vai, đôi chân trần vừa lộ khỏi lớp váy. Khung cảnh yên tĩnh đến mức người xem dễ có cảm giác mình vừa vô tình bước vào căn phòng và bắt gặp một lá thư còn dang dở.
Đó là Fanciulla che scrive – Cô gái đang viết – của Giovanni Spertini, nhà điêu khắc sinh tại Pavia và trưởng thành trong môi trường nghệ thuật Brera ở Milano.
Dưới mũi đục của Spertini, cẩm thạch dường như đánh mất sự lạnh lẽo. Đá biến thành làn da, ren mỏng, vải rủ và giấy. Những đường nhún quanh cổ áo, từng lọn tóc, các ngón tay thanh mảnh, tua vải trên chiếc ghế và mép bàn chạm trổ đều được xử lý với độ chính xác khiến mắt người xem liên tục bị đánh lừa.
Spertini thuộc thế hệ điêu khắc Lombardia đưa nghệ thuật rời khỏi thế giới của các vị thần và anh hùng cổ điển để bước vào căn phòng của đời sống thế kỷ XIX. Nhân vật của ông không tạo dáng trước công chúng. Cô cúi xuống, tập trung vào một hành động riêng tư: viết thư.
Bản kích thước người thật hiện được lưu giữ tại Galleria d’Arte Moderna ở Milano, cao 122 cm, có niên đại 1866 và từng xuất hiện tại triển lãm của Brera năm 1867. Một bản thu nhỏ bằng cẩm thạch trắng, cao 64,5 cm, được Spertini ký và ghi năm 1874. Mẫu tác phẩm sau đó tiếp tục được giới thiệu tại Exposition Universelle ở Paris năm 1878.
Kỹ thuật khiến ta dừng lại, nhưng sự im lặng mới giữ ta ở lâu hơn.
Cô gái đang viết cho ai? Một lời tỏ tình, một cuộc chia tay hay vài câu thăm hỏi bình thường? Spertini không để lại câu trả lời. Hơn 150 năm trôi qua, lá thư vẫn chưa được đọc, bàn tay vẫn nằm trên trang giấy và khoảnh khắc ấy vẫn lơ lửng trong đá.
Nếu đứng trước cô gái này, bạn nghĩ lá thư được gửi cho ai?
Pane e Vino - 3 Nguyễn Khắc Cần
