19/08/2026
MỘT TRONG NHỮNG QUỐC GIA ĐỌC NHIỀU NHẤT THẾ GIỚI DUY TRÌ "CƠN KHÁT" ĐỌC SÁCH NHƯ THẾ NÀO?
Khi hệ thống thư viện công cộng chưa đáp ứng đủ nhu cầu, những thư viện cho thuê sách tư nhân có lịch sử hàng trăm năm đang trở lại và trở thành một phần quan trọng của văn hóa đọc tại Ấn Độ.
Tại Victoria Circulating Library and Music House ở khu Mahim, Mumbai, những cuốn sách nằm chen chúc trên các kệ chật hẹp: tiểu thuyết tình cảm Mills & Boon bên cạnh các tác phẩm kinh điển, tiểu sử chính trị cạnh truyện tranh Tintin, những cuốn trinh thám cũ kỹ xếp cạnh DVD, CD và sách bán chạy tiếng Hindi.
Dù trông khá hỗn độn, chủ thư viện Arif Merchant vẫn biết chính xác từng cuốn nằm ở đâu. Ông đã phục vụ độc giả tại đây suốt 40 năm.
Mô hình này được gọi là circulating library – thư viện cho thuê sách, trong đó người đọc trả một khoản phí thành viên hàng tháng cùng phí thuê cho từng cuốn sách. Đây là một mô hình có lịch sử hàng thế kỷ, xuất hiện từ trước khi chính phủ các nước xây dựng hệ thống thư viện công cộng.
Ấn Độ hiện có 46.746 thư viện công cộng, thuộc một trong những mạng lưới lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, con số này không phản ánh đầy đủ khả năng tiếp cận thực tế. Nhiều phòng đọc nhỏ với rất ít sách cũng được tính như những thư viện quy mô lớn.
Theo nhà nghiên cứu Preedip Balaji thuộc Indian Institute for Human Settlements, nhiều thư viện công cộng ở Ấn Độ đang gặp khó khăn về ngân sách, nhân sự và thủ tục hành chính. 17 trong số 36 bang và vùng lãnh thổ liên bang của Ấn Độ vẫn chưa có luật về việc cấp ngân sách cho thư viện công cộng.
Trong khi đó, thủ tục để trở thành độc giả thư viện công cộng đôi khi khá phức tạp: người đăng ký có thể phải cung cấp ảnh hộ chiếu, giấy tờ chứng minh địa chỉ và các biểu mẫu có chữ ký, con dấu của trường học hoặc nơi làm việc.
So với vậy, hệ thống của Merchant đơn giản hơn nhiều.
Ông có khoảng 150 khách hàng mỗi tháng, ghi tên họ vào một cuốn sổ dày. Người đọc đặt cọc 300 rupee và trả phí thuê tối đa bằng 20% giá bìa cuốn sách. Bộ sưu tập cũng liên tục được cập nhật theo nhu cầu độc giả, từ manga ít người biết đến cho tới những cuốn Geronimo Stilton mới nhất.
Điều đáng chú ý là nhu cầu đọc sách tại Ấn Độ rất lớn. Theo dữ liệu của World Population Review, người Ấn Độ dành trung bình 352 giờ mỗi năm để đọc sách, chỉ đứng sau Mỹ với 357 giờ.
Nhưng trong một đất nước có hơn 1,4 tỷ dân, khả năng tiếp cận thư viện vẫn rất bất bình đẳng. Free Libraries Network cho rằng chỉ một tỷ lệ nhỏ dân số có thể dễ dàng tiếp cận thư viện, trong khi những yếu tố kinh tế – xã hội như tầng lớp và đẳng cấp vẫn tạo ra rào cản.
Đó là lý do những thư viện cho thuê sách tư nhân như Victoria đóng vai trò quan trọng: chúng lấp khoảng trống mà hệ thống thư viện công cộng chưa thể đáp ứng.
Mô hình này thực ra không mới. Các thư viện cho thuê sách từng phát triển mạnh ở Anh từ giữa thế kỷ 18 và góp phần hình thành văn hóa đọc đại chúng. Jane Austen cũng từng là thành viên của một thư viện như vậy và nhắc đến chúng trong thư từ cũng như các tiểu thuyết của bà, trong đó có "Kiêu hãnh và định kiến".
Tại Ấn Độ, mô hình này xuất hiện ít nhất từ năm 1709, khi một phái đoàn Anh giáo đưa một thư viện cho thuê sách đến Calcutta.
Ngày nay, trong khi Anh gần như đã thay thế mô hình này bằng thư viện công cộng miễn phí, nhiều thành phố lớn ở Ấn Độ vẫn duy trì các thư viện cho thuê tư nhân. Một số đơn vị thậm chí đã thích nghi với thời đại số bằng cách cung cấp đặt sách trực tuyến và giao sách tận nhà.
Đại dịch COVID-19 từng khiến ngành này lao đao, trong khi giá thuê mặt bằng tăng nhanh hơn phí thành viên và các hình thức giải trí kỹ thuật số ngày càng cạnh tranh với việc đọc sách.
Nhưng Arif Merchant nhận thấy hoạt động kinh doanh đang khởi sắc trở lại sau đại dịch, đặc biệt nhờ độc giả trẻ.
“Cha mẹ đang giới thiệu sách cho con cái,” ông nói. “Nếu mọi người mang sách về nhà, tôi thấy vui. Còn gì hơn thế nữa?”
Có lẽ câu chuyện của những thư viện nhỏ ở Ấn Độ cho thấy một điều đẹp đẽ: khi con người thực sự muốn đọc, họ sẽ tìm cách đưa sách vào cuộc sống của mình, dù hệ thống thư viện công cộng có đáp ứng được hay không.
---
Theo: Bloomberg
