13/03/2024
Mình sẽ đi xem phim của anh "Hùn" nhiều lần !
Sau đây xin giới thiệu bài viết hay của Hải Ngọc Blog để các bạn biết là phim này nên xem, một phim pháp có tí ti chất việt từ đạo diễn... hì hì
Chủ nghĩa duy mỹ như là tôn giáo – Xem “The Taste of Things” (Trần Anh Hùng, 2023)
Gửi phản hồi
Tôi không định xem phim The Taste of Things trước khi nó được chính thức chiếu rạp ở Việt Nam nhưng vì đêm qua mất ngủ, nên lại chọn phim này giữa nhiều phim khác còn lưu trong máy. Bởi lẽ khi khó ngủ, tôi thường dễ tập trung và phim của Trần Anh Hùng luôn cần một sự tập trung cao để không bỏ lỡ những khuôn hình, những tiếng động, những chỗ hắt sáng.
Đến khi nhìn thấy dòng chữ “À Yen Khe” ở cuối bộ phim, một nỗi xúc động dâng lên trong tôi, làm tôi muốn viết một cái gì đó về bộ phim này. Dù tôi hoàn toàn hiểu, để viết một cái gì đó hơn một sự bình tán, tôi cần xem lại Eternity – một bộ phim đặc Pháp khác của Trần Anh Hùng, cần xem lại Mùi đu đủ xanh – một phim khác của ông cũng lấy cảm hứng từ chuyện nấu nướng. Tôi cần tìm hiểu thêm những chi tiết background của bộ phim, đọc thêm các sách vở bàn về triết lý của thức ăn, các lý thuyết về male gaze, về nữ quyền. Nhưng thôi, hãy gạt bỏ điều đó. Tôi viết chỉ vì cảm thấy muốn viết về nó, về một bộ phim có những khoảnh khắc chạm vào nội tâm của mình, chứ không phải trên tư cách của bất cứ quyền uy nào.
The Taste of Things – cũng như Eternity – ngay lập tức đưa người ta vào một không gian tự sự điện ảnh mà mỗi khuôn hình đều đẹp như một bức tranh cổ điển, trong đó, sự điều tiết của ánh sáng được xử lý đầy tinh xảo. Trần Anh Hùng có lẽ là người biết tận dụng một đặc quyền của nghệ thuật: sự phung phí, sự xa xỉ, sự vị kỷ của nó đề bắt người đọc phải chú mục vào một cảnh quay dài ngay đầu phim tái hiện một cảnh làm bếp tỉ mỉ, nhịp nhàng, không cần phải truyền đạt một thông điệp nào, ngoài cái đẹp của từng động tác của diễn viên, của các thực phẩm và nhất là sự giao cảm tuyệt vời giữa Dodin và Eugénie (do Benoit Magimel và Juliette Binoche thủ diễn), dù Eugénie hầu như chẳng nói gì. Sự nhịp nhàng ở đây chính là khoái cảm thẩm mỹ mà bộ phim muốn đem đến cho chúng ta – nó không chỉ là sự nhịp nhàng trong sự phối hợp công việc mà đến từ sự đồng điệu, sự thấu hiểu, sự tri âm, chẳng cần phải nói thành lời.
Dodin được ngợi ca là một Napoleon của nghệ thuật ẩm thực, một ông hoàng, nhưng chưa ai gọi ông là một “nhà thơ.” Nhưng ở một mức độ nào đó, cả Dodin và Eugenie đều làm thơ trên các món ăn của mình – nếu hiểu gốc của thơ là nhịp, là sự nâng niu đối với chất liệu. Với Dodin, ẩm thực – thứ tưởng như thỏa mãn cái nhu cầu vật chất trần thế nhất của con người – đều có thể trở nên đẹp, ngay kể cả trong động thái tưởng như phàm tục nhất như nhai nuốt. Sự duy mỹ có thể xem như là tôn giáo của các nhân vật trong phim Trần Anh Hùng và của chính đạo diễn này.
The Taste of Things thường được phân loại là phim romance, bởi từ món ăn, ta mới hiểu mối quan hệ của hai nhân vật. Một mối quan hệ “lạ thường”: họ yêu nhau, họ ở bên nhau nhiều hơn cả các cặp đôi khác, họ có sự đồng điệu cao độ. Nhưng Eugenie luôn tìm cách từ chối đề nghị kết hôn của Dodin. Tại sao phải thành “chồng”, thành “vợ”, phải đưa nhau vào những quan hệ hợp thức như thế để làm gì? Tại sao không cứ mãi thế này, nằm ngoài những ràng buộc mang tính xã hội? Trong những cách tiếp cận gắn với các lý thuyết đương đại, người ta có thể phê bình nhãn quan “male gaze” của Trần Anh Hùng, màu sắc thực dân trong phim của ông, thứ dễ bị che đậy bởi chủ nghĩa duy mỹ. The Taste of Things thoạt đầu khiến tôi nghĩ tới Phantom Thread của Paul Thomas Anderson, một bộ phim cũng xoay quanh một người đàn ông duy mỹ đến độc đoán. Nhưng thật ra, hai phim quá khác nhau trong cách xây dựng nhân vật. Reynolds – nhà tạo mẫu thập niên 1950 trong phim của Anderson – chính là mẫu hình nam tính độc hại và Alma – nhân vật nữ chính trong phim – vừa yêu ông nhưng cũng vì thế vừa phải cho ông ăn nấm độc. Trong The Taste of Things, Eugenie có sự tự chủ, nàng bình thản, điềm tĩnh trong mọi lựa chọn của mình, ngay cả trong việc nàng luôn ăn ở trong bếp chứ không ăn cùng Dodin và các thực khách được mời đến nhà. Sự tự chủ này khiến nàng khác với cả các nhân vật nữ trong Eternity, vốn chủ yếu được miêu tả qua việc sinh nở, và do đó, không có tính tự chủ cao.
Và vì thế, ở câu thoại cuối cùng trong phim, khi Eugenie hỏi Dodin, rằng anh muốn em là gì, là vợ hay người đầu bếp của anh? Thoáng ngập ngừng, rồi Dodin đáp: Là người đầu bếp. Đừng vội quy Dodin vào loại đàn ông gia trưởng, thích sự phục tùng giống như Reynolds trong Phantom Thread. Với tôi, đấy chính là câu trả lời cho thấy họ hiểu con người không nhất thiết phải ràng buộc với nhau trong quan hệ gia đình, trao nhau danh phận cùng những buộc ràng. Ta ở bên nhau trong sự tri âm, sự đồng cảm trong công việc, trong trí tuệ. Chẳng phải trong The Imitation Game, nhân vật nữ đã từng muốn mình và Alan Turing gắn bó với nhau chỉ bằng sự đồng điệu với nhau, không cần phải theo quan hệ gia đình theo những hình dung, chuẩn mực thông thường đó sao?
The Taste of Things, quả thật, là một chuyện tình. Gọi nó là một thứ tình yêu kiểu Platon cũng không đúng vì giữa hai nhân vật có những quan hệ dục cảm, dù có thể dễ thấy, những chi tiết dục cảm này được tiết chế, tỉnh lược cao độ. Nhưng tình yêu là gì nếu nó không phải vừa là sự gắn kết, vừa là sự trao nhau tự do và hơn hết, nó là sự giao cảm tuyệt vời về tinh thần? Phim Trần Anh Hùng lãng mạn chính theo cái nghĩa nó làm chúng ta cứ băn khoăn, mối tình kiểu trong phim có phải chỉ là chuyện không tưởng. Nhưng thật ra thì Trần Anh Hùng và Trần Nữ Yên Khê chẳng phải chính là một hình mẫu sống như những nhân vật trong phim hay sao?
Trần Anh Hùng không phải luôn là người gặt hái thành công trong tất cả các phim ông đã làm. Nhưng ông là người thú vị nhất trong lứa các đạo diễn gốc Việt. Bởi phim của ông đi ra khỏi những câu chuyện hay làm người ta nghĩ đến về một người gốc Việt làm phim. Sự kiên định của chủ nghĩa duy mỹ trong phim của ông thật ra luôn là thứ làm khó những người hay dùng những lăng kính lý thuyết để phân tích. Thay vào đó, ông cho phép ta tận hưởng những khoái cảm điện ảnh mà không bao giờ chúng ta có thể diễn tả tốt bằng ngôn ngữ thông thường được. Và hãy biết tận hưởng.
Theo Hải Ngọc blog
