22/07/2026
📝 Đau hậu zona: Cơn đau có thể kéo dài nhiều năm dù ban đã biến mất
Nhiều người nghĩ rằng khi các mụn nước của bệnh zona thần kinh đã khô và lành da thì bệnh đã kết thúc. Thực tế, không ít người vẫn phải chịu đựng những cơn đau bỏng rát, đau như điện giật hoặc chỉ cần quần áo chạm nhẹ vào da cũng đau dữ dội. Đây được gọi là đau sau zona (Postherpetic Neuralgia - PHN), biến chứng mạn tính thường gặp nhất của zona thần kinh và cũng là nguyên nhân khiến chất lượng cuộc sống giảm sút nghiêm trọng. [1,2]
————————-
❓Vì sao zona khỏi rồi mà vẫn đau?
Virus Varicella-zoster sau khi gây bệnh thủy đậu sẽ không biến mất mà “ẩn náu” trong các hạch thần kinh nhiều năm. Khi miễn dịch suy giảm, virus tái hoạt động gây zona thần kinh.
Trong quá trình này, virus và phản ứng viêm có thể làm tổn thương sợi thần kinh ngoại biên cũng như hệ thần kinh trung ương. Sau khi các tổn thương ngoài da đã lành, dây thần kinh vẫn tiếp tục phát tín hiệu đau bất thường, khiến người bệnh cảm thấy đau dù không còn tổn thương nhìn thấy trên da. Đây là cơ chế chính của đau thần kinh sau zona. [2,3]
Nguy cơ đau hậu zona tăng rõ ở:
* Người trên 50 tuổi.
* Zona phát ban rộng hoặc đau nhiều ngay từ giai đoạn cấp.
* Điều trị kháng virus muộn.
* Người suy giảm miễn dịch. [2,4]
—————————-
🩺Triệu chứng điển hình
Đau hậu zona thường xuất hiện tại đúng vùng từng nổi ban và có thể kéo dài hàng tháng, thậm chí nhiều năm.
Người bệnh có thể mô tả cơn đau theo nhiều cách khác nhau như:
* Đau bỏng rát liên tục.
* Đau nhói như điện giật.
* Châm chích, kiến bò.
* Dị cảm hoặc tê bì.
* Chỉ cần chạm nhẹ, mặc quần áo hoặc gió thổi cũng gây đau dữ dội (allodynia).
* Rối loạn giấc ngủ, lo âu, trầm cảm do đau kéo dài. [2,5]
———————————-
💊Điều trị như thế nào?
Điều quan trọng là thuốc giảm đau thông thường như paracetamol hoặc NSAIDs thường không mang lại hiệu quả đáng kể, bởi đây là đau thần kinh chứ không phải đau do viêm thông thường. [2]
Theo các hướng dẫn quốc tế, điều trị đau hậu zona thường bao gồm:
- Gabapentin hoặc Pregabalin là nhóm thuốc được sử dụng hàng đầu để giảm đau thần kinh.
- Thuốc chống trầm cảm ba vòng (amitriptyline, nortriptyline…) cũng có hiệu quả giảm đau thần kinh ở nhiều bệnh nhân.
- Miếng dán Lidocaine 5% phù hợp với người đau khu trú và đặc biệt hữu ích khi da quá nhạy cảm.
- Capsaicin nồng độ cao (8%) có thể được chỉ định tại các cơ sở chuyên khoa cho một số trường hợp phù hợp.
- Ở những bệnh nhân đau kéo dài không đáp ứng với điều trị nội khoa, bác sĩ chuyên khoa đau có thể cân nhắc các phương pháp can thiệp như phong bế thần kinh hoặc các kỹ thuật giảm đau khác. [2,5,6]
———————————
❓Có thể phòng ngừa được không?
Tin vui là đau hậu zona có thể giảm nguy cơ nếu:
* Điều trị thuốc kháng virus (acyclovir, valacyclovir hoặc famciclovir) trong vòng 72 giờ đầu kể từ khi xuất hiện ban.
* Kiểm soát đau tốt ngay từ giai đoạn zona cấp.
* Tiêm vắc xin phòng zona cho người đủ chỉ định, đặc biệt người từ 50 tuổi trở lên hoặc người có nguy cơ cao. [4,6]
⚠️Đừng chủ quan nếu cơn đau vẫn kéo dài sau khi zona đã khỏi. Đau hậu zona không chỉ ảnh hưởng đến sinh hoạt mà còn có thể làm giảm chất lượng cuộc sống, gây mất ngủ, trầm cảm và suy giảm chức năng ở người cao tuổi. Điều trị sớm bởi bác sĩ chuyên khoa giúp tăng khả năng kiểm soát đau và hạn chế tình trạng đau mạn tính.
————————
Tài liệu tham khảo
1. Argoff CE. Review of current guidelines on the care of postherpetic neuralgia. Postgrad Med. 2011;123(5):134-142.
2. Gross GE, Eisert L, Doerr HW, et al. S2k guidelines for the diagnosis and treatment of herpes zoster and postherpetic neuralgia. J Dtsch Dermatol Ges. 2020;18(1):55-78.
3. Johnson RW, Rice ASC. Postherpetic neuralgia: epidemiology, pathophysiology, and pain management pharmacology. Expert Rev Neurother. 2014;14(9):1043-1054.
4. Dubinsky RM, Kabbani H, El-Chami Z, et al. Practice parameter: treatment of postherpetic neuralgia. Neurology. 2004;63(6):959-965.
5. Kang HY, Lee CH, Kim DH, et al. Clinical practice guidelines for the management of refractory postherpetic neuralgia by the Korean Pain Society. Korean J Pain. 2026;39(2):171-190.
6. Postherpetic Neuralgia: Mechanisms, Risk Factors, and Stratified Management—A Narrative Review. J Clin Med. 2025.
