10/04/2026
Có một câu hỏi mà tôi nghĩ cũng nhiều người thắc mắc giống tôi về chuyện ăn sạch: "Hồi xưa, cái thời ông bà mình chưa có phân bón hóa học, có phải tất cả mọi người đều mặc định là đang làm nông nghiệp hữu cơ không?"
Nghe thì có vẻ rất hợp lý, vì rõ ràng lúc đó làm gì đã có chai thuốc trừ sâu hay bao đạm hóa học nào. Nhưng khi bắt đầu tìm tòi sâu hơn vào lịch sử nông nghiệp và quan sát cách tổ tiên chúng ta đối xử với đất, tôi nhận ra câu trả lời không đơn thuần là một chữ "Phải".
Thực ra, tổ tiên chúng ta ngày xưa làm nông nghiệp theo lối "tự nhiên", nhưng để gọi là "hữu cơ" (Organic) theo đúng tinh thần và tiêu chuẩn hiện đại, thì lại là một chuyện rất khác.
Có một sự khác biệt không hề nhẹ giữa "Tự nhiên" và "Hữu cơ".
Hồi đó, ông bà mình canh tác dựa trên kinh nghiệm và những gì sẵn có: phân chuồng, tro bếp, bùn ao... Đó là lối canh tác thuận tự nhiên. Tuy nhiên, khái niệm "Hữu cơ" ngày nay đòi hỏi một sự thấu hiểu sâu sắc về hệ sinh thái và quản lý đất đai một cách chủ động.
Ngày xưa, do thiếu kiến thức khoa học, nhiều khi việc canh tác lại vô tình làm kiệt quệ đất đai. Người ta có thể đốt rừng làm rẫy, canh tác vài vụ cho đến khi đất bạc màu rồi bỏ đi tìm mảnh đất mới. Đó là tự nhiên, nhưng không bền vững. Còn nông nghiệp hữu cơ hiện đại mà tôi đang theo đuổi là nghệ thuật "nuôi đất" để đất mãi mãi màu mỡ.
Và có điều chúng ta chưa biết là, thuốc trừ sâu không phải chỉ xuất hiện khi có hóa chất.
Tôi từng tự hỏi: "Vậy lúc đó sâu bệnh thì làm thế nào?".
Sự thật là ông bà mình cũng vất vả lắm. Ngoài việc bắt tay hay dùng các mẹo dân gian như nước tỏi, ớt, nhiều khi người nông dân xưa đành "chia phần" cho thiên nhiên. Sâu ăn mất nửa vụ thì mình ăn nửa vụ còn lại.
Cái hay của người xưa là sự kiên nhẫn và chấp nhận quy luật sinh tồn. Nhưng cái khó là năng suất thường rất bấp bênh. Nông nghiệp hữu cơ ngày nay kế thừa tinh thần không hóa chất đó, nhưng trang bị thêm những kiến thức về thiên địch, về luân canh để kiểm soát sâu bệnh một cách khoa học hơn, giúp người nông dân không còn phải "phó mặc cho trời" hoàn toàn như trước.
Điều mà tôi ngưỡng mộ nhất ở những người nông dân thời tiền hóa chất chính là tư duy tuần hoàn. Không có gì bị vứt bỏ: rơm rạ sau mùa vụ được ủ làm phân hoặc lót chuồng, phân động vật lại quay trở về nuôi đất.
Họ không trồng hữu cơ vì muốn có chứng nhận hay để bán giá cao, họ làm vậy vì đó là con đường duy nhất để tồn tại. Sự kết nối giữa con người - vật nuôi - đất đai thời đó cực kỳ khăng khít. Đó chính là cái "hồn" của hữu cơ mà tôi luôn tìm kiếm trong những trang trại hiện đại ngày nay.
Tôi nhận ra rằng, quay lại với hữu cơ không phải là bước lùi về sự lạc hậu, mà là sự kế thừa có chọn lọc. Chúng ta lấy cái Tâm và Sự tuần hoàn của ông bà xưa, kết hợp với cái Trí và Sự thấu hiểu hệ sinh thái của khoa học hiện đại.
Vì vậy, nếu bảo ngày xưa ai cũng trồng hữu cơ thì chưa hẳn chính xác, nhưng bảo rằng họ đã sống bằng niềm tin sắt đá vào mẹ thiên nhiên thì chắc chắn đúng. Và đó cũng chính là kim chỉ nam cho lối sống lành mạnh mà tôi đang cố gắng vun đắp mỗi ngày.
Bạn nghĩ sao về cách canh tác của ông bà mình ngày xưa? Liệu chúng ta có đang quá phụ thuộc vào công nghệ mà quên mất những giá trị mộc mạc nhưng bền vững này không? Cùng chia sẻ với tôi nhé!
