30/05/2017
MÙNG NĂM THÁNG NĂM NHỚ MÁ
Má già tóc pha sương, nhớ nhớ quên quên rồi, nhưng má vẫn là biểu tượng gia đình, biểu tượng cuộc sống của đàn con. Người già như gia sản ông bà để lại.
Cái tết mùng năm tháng năm tuổi thơ tôi nghèo lắm, nhưng dư vị hạnh phúc ngập tràn. Má đã nhắc cái vụ tết nửa năm từ tháng trước, cho nên má chắt chiu tiền để dành mua đồ cúng cũng từ tháng trước. Dường như ngày mùng năm tháng năm nào, trời cũng u u, nhưng lòng tuổi thơ tôi phơi phới tết.
Ngay từ hôm trước ngày mùng năm, má đã quét tước dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ gọn gàng tinh tươm. Để sáng sớm ngày mùng năm, khi gà chưa ra khỏi chuồng, má đã xách giỏ đi chợ. Tòn ten một con gà trống to đùng, tòn ten một mớ lá xông treo ngang thành giỏ là hình ảnh má về chợ ngày mùng năm của tuổi thơ tôi. Gà trống làm thịt nấu cà ri, rô ti, nấu cháo... cúng ông bà trời đất. Lá xông nấu một nồi to đùng cho cả nhà xúm xít xông và tắm. Má nấu nướng xong, chưa quá ngọ đã sắp ra cúng. Rồi gọi đàn con lít nhít về xông tắm ì oạp. Sạch sẽ, cả nhà thay quần áo mới, đúng ngọ, ra giữa trời ngước mặt chớp chớp mắt ba cái, cho cả năm khỏi đau mắt. Tiếp, cả nhà theo má cầm dao đi ra vườn. Ông anh kế khỉ khọt của tôi giữ sứ mệnh quan trọng nhất, leo lên cây, thay cây trả lời những điều má tôi muốn. Má chặt cái bốp đầu tiên vào thân cây. Xoài, tại sao năm rồi mày ít trái. Anh tôi rống cổ trả lời. Dạ, tại năm rồi mưa ít. Năm nay mày phải ra trái nhiều nha. Anh tôi nuốt nước miếng đánh ọt. Dạ, con hứa năm nay ra trái cho bà đúng năm thúng. Bộp bộp bộp. Xong rồi đi qua cây khác. Ổi, tại sao năm rồi mày quá chừng sâu. Dạ, tại năm rồi bà chủ không cho mấy đứa nhỏ làm nhà chòi trên cây. Xuống mày, xuống mày, nói gì kỳ vậy, phải nói về nắng mưa mùa màng mới đúng nhà vườn chớ, ngu vậy con... Xong, anh tôi leo lên cây lại, và chững chạc rống, dạ, tại máy bay Mỹ hổng có rải thuốc nên mấy con sâu tha hồ sống nhăn răng, hi hi... Anh em tôi bò lăn ra cười trong tiếng chặt cây bộp bộp của má. Rồng rắn hết một lượt vườn nhà, má con tôi vào nhà ngã cỗ. Trước khi vô bữa chính, má bắt mỗi đứa “làm” đầy một chén cơm rượu, để diệt sâu bọ cả năm trong cơ thể mình. Ăn uống xong, ông anh kế dắt tôi đi vòng vòng xóm, ghé mấy nhà có hàng rào xương rồng, xin chặt mấy khúc, về cho má treo tòn ten trước cửa diệt tà ma. Trời cứ cả ngày u u như thế, bọn con nít xóm tôi cũng tung tăng “ăn tết” cả ngày với những trò chơi tập thể rất xôm tụ như bắt ví, tạt lon, cò cò, cá sấu lên bờ... trong cái sân chung mênh mông của xóm, cho đến khi nào trời tối mịt thì mới biết hết mùng năm. Nhưng tôi vẫn “ghiền” nhất màn con nít trong xóm tụ tập lại kéo nhau đi “ăn mùng năm chực”. Vâng, ăn chực. Không biết hai nhóc của tôi có biết từ này hay không. Là đi ăn của người khác, mà mình không phải mất gì. Con nít đi ăn chực thì dễ thương. Người lớn đi ăn chực là có vấn đề (không thương được). Chúng tôi ăn chực thoả thích hai món bánh mà nhà nào cũng có nấu vào tối hôm trước mùng năm. Bánh ú nước tro và bánh cúng. Bánh ú nước tro làm bằng nếp ngâm tro, ăn bột dai dai thơm thơm chấm nước đường nấu sền sệt với gừng rất đặc trưng. Bánh cúng dài như chiếc đũa, tròn như ngón tay cái người lớn, được gói bằng nếp trộn đậu đen với nước cốt dừa và ít muối, ăn mệt xỉu mà vẫn chưa ngán.
Lớn lên thì biết mùng năm tháng năm là tết Đoan ngọ, tết của người Tàu, tết tưởng nhớ ông quan- nhà thơ yêu nước Khuất Nguyên trầm mình chết sông Mịch La vì bị vua nước Sở khinh thị. Má tôi không biết cái tục rải bỏng ngô ra sông, cho cá mải ăn bỏng ngô, mà đừng rỉa thịt ông Khuất Nguyên trong ngày mùng năm tháng năm. Chứ mà biết, chắc ngày xưa, anh em chúng tôi còn có màn ra sông Đồng Nai rải bỏng ngô đầy kịch tính. Má là Tàu lai đầu gà đít vịt, nhưng má không cần biết tết Tàu hay tết ta, ông bà cha mẹ để lại tập tục gì, má duy trì tập tục đó một cách rất xôm tụ và ra trò. Cũng chẳng thắc mắc gì, ai sao tui vậy, bị ngàn năm đô hộ mà, có bản sắc riêng để được gọi là duê nản rẩn, kể cũng đã khá rồi.
Hai nhóc tôi bây giờ không biết mùng năm tháng năm là gì. Mr. Bờm đi học về bảo, bữa nay ngày gì, con thấy người ta bán lá cây với cơm rượu quá chừng. Tôi bảo tết Đoan ngọ, ra sức giải thích về ông Khuất Nguyên và cái tết Đoan ngọ xưa của bà ngoại, nhưng hắn nghe rất thờ ơ, vừa nghe vừa lướt web. Ngay trong lòng đất nước với người mẹ rất Vietnamese của hắn, hắn còn như vậy, thì huống chi con chị đang ở Germany với hơn mười ngàn cây số đường chim bay. Với phương tiện truyền thông cực kỳ hiện đại, nhanh như chớp, hiệu quả tức thì, bọn trẻ bây giờ đã trở nên rất xa lạ, rất mơ hồ... trong những tập tục, những câu chuyện truyền thống. Thế hệ tôi lớn lên nửa nạc nửa mỡ với các phương tiện truyền thông hiện đại, nhưng cũng biết sử dụng chúng thành thạo và hội nhập thế giới phẳng một cách không ngại ngần. Tôi thích như thế hệ tôi hơn là thế hệ các con, hội nhập nhưng vẫn rất bản sắc với bờ tre, ruộng lúa, câu hò Vietnamese... Mà cũng tại mình thôi nhỉ, học chi hai ba bằng đại học, mà không duy trì & tổ chức nổi một cái tết Đoan ngọ ra trò cho con. Quen thói, cái gì cũng chờ má. Ví mà, có nhớ lắm một tập tục truyền thống nào, cũng nhắn má, má nhớ làm, ngày đó tháng đó con kéo đám nhỏ về. Còn mà bận rộn túi bụi ở Sài Gòn thì cũng nghỉ khoẻ luôn.
Bao nhiêu năm qua rồi, ở tuổi gần đất xa trời, má vẫn hân hoan chờ mùng năm tháng năm. Con cái mỗi đứa mỗi nhà xa lắc xa lơ, chỉ còn mỗi chị dâu cả chợ búa cúng kiếng cơm nước. Tiền mua đồ cúng không phải để dành trước hàng tháng như má ngày xưa nữa, cần nhiều thì ra ATM rút. Nhưng chị dâu đi chợ mùng năm tháng năm không bằng một góc tiền chợ mùng năm tháng năm ngày xưa của má. Có làm gì đâu, chỉ đĩa trái cây cúng ông bà với ít cơm rượu ăn diệt sâu bọ thôi mà. Xóm làng tôi cũng không còn quấn quýt ăn mùng năm tháng năm như ngày xưa. Toàn cán bộ bự vô mua một lúc đất của mấy nhà nghèo cộng lại cất biệt thự, tường cao cổng kín, xe hơi đời mới ra vô tối ngày, con đường đã bê tông hoá của xóm lúc nào ồn ã tiếng còi xe. Mấy nhà hàng xóm dễ thương thân thiết, thích ăn tết Đoan ngọ rộn ràng như má ngày xưa, sau khi bán đất cho nhà giàu cũng biến mất. Làm như họ đến sống ở xóm tôi, chỉ có một sứ mệnh duy nhất, là tô điểm ký ức tuổi thơ tôi cho tôi viết văn làm báo hay sao á.
Tôi ước được trở lại một lần tết Đoan ngọ ngày xưa với má, với anh chị em đủ đầy, với những người hàng xóm chơn chất ngày đi mở đất.
Vâng, ước chi, dù chỉ một lần.
THU TRÂN (trích tuỳ bút “Nợ đồng lần nợ cả áo cơm”)
