05/06/2020
Chúng ta, làm nghề thiết kế kiến trúc, được xã hội cho cái tên là kiến trúc sư. Nghe thì to nhưng thực ra cũng chỉ là một ngành nghề dịch vụ, có nhiệm vụ phục vụ những mong muốn của khách hàng (thiết kế và xây dựng những công trình to hoặc nhỏ) mà thôi. Cho nên, sản phẩm chúng ta tạo ra phần nào phản ánh trình độ của người thiết kế và trình độ của người mua chúng (chủ đầu tư). Tất nhiên để tạo ra một sản phẩm tốt cũng còn rất nhiều yếu tố khác tác động, nhưng cái chính vẫn là anh thiết kế và chủ đầu tư. Trên thực tế có rất nhiều chủ đầu tư không có chuyên môn thiết kế vẫn tạo ra một ngôi nhà đẹp nhờ vào khả năng thẩm mỹ tốt. Hồi mới đi làm, sư phụ của tôi vẫn luôn nói: “trên thế giới có rất nhiều ngôi nhà đẹp do người dân tự xây và thậm chí nó còn đẹp hơn rất nhiều kiến trúc sư thiết kế”. Người ta cũng xuất bản nhiều cuốn sách về nhà đẹp mà người dân tự xây dựng, để kích thích lòng đam mê của những người không chuyên nghiệp. Vào đầu những năm 2000, một số kỹ sư và doanh nhân nước ngoài vào Việt Nam làm việc. Vợ của các vị đó cũng theo chồng sinh sống tại Việt Nam. Một số bà nội trợ ở nhà lấy việc may vá làm thú vui, sau đó chia sẻ cho nhau những món đồ tự làm như chăn, drap, mền, gối, đồ nội thất cho nhau. Vì thấy đẹp nên đã mở shop đồ nội thất do các bà nội trợ làm, và sau đó đã làm luôn trang trí nội thất như những người chuyên nghiệp. Và cũng chính các chị đó phần nào làm thay đổi diện mạo ngành trang trí nội thất của Sài Gòn lúc bấy giờ. Mình không nhớ rõ tên của mấy chị đó, nhưng đó cũng chứng tỏ rằng không chỉ những người được học hành chuyên nghiệp cũng có thể làm tốt công việc thiết kế này.
Như vậy, kiến trúc sư và những người có thể tự làm ngôi nhà đẹp khác nhau ở chỗ nào. Chung quy người kiến trúc sư vẫn là người lấy việc thiết kế là cái nghề và vẫn phải thiết kế xây dựng nhiều ngôi nhà trong suốt cuộc đời, còn những chủ đầu tư tự xây nhà cũng chỉ thỏa mãn cho cái sở thích của bản thân mà thôi và cuộc đời họ chỉ xây một vài ngôi nhà là quá nhiều rồi.
Nghề kiến trúc sư lấy sự sáng tạo không ngừng để làm cái đích cho cuộc đời. Nhưng hầu như chúng ta nghĩ sai về việc sáng tạo trong công việc với việc tiên phong sáng tạo ra cái gì đó mới mẻ. Nền kiến trúc Việt Nam mình quá lạc hậu, kiến trúc sư mình hầu như không cần nghĩ ra điều gì mới mẻ để làm cho kiến trúc nó đẹp hơn được. Mà nhiều khi sự quá mới mẻ lại làm cho nó trở nên lạc lõng trong cái tổng thể của chúng ta. Những gì chúng ta nghĩ thì trên thế giới đã nghĩ ra cách đây nhiều năm, thậm chí cả vài chục năm, trăm năm. Hầu như những công trình chúng ta cho là mới, là hiện đại thì nó vẫn mang dáng dấp của một công trình nào đó trên thế giới. Chúng ta vẫn đang huyễn hoặc chính mình, vẫn cứ tự dối mình là mình đang sáng tạo ra cái mới. Tại sao chúng ta không nhìn thẳng vào vấn đề là chúng ta nghiêm túc học tập và áp dụng triệt để những thành tựu mà thế giới đã sáng tạo ra vào nền kiến trúc Việt Nam. Và đến một lúc, chính con người Việt Nam sẽ điều chỉnh và tạo ra cái riêng biệt cho nó.
Khi mới vào nghề, sư phụ tôi luôn nói: “Đừng bao giờ thiết kế lại cái bánh xe bò”. Nhắc nhở tôi rằng, muốn làm cái gì đó thì nên tham khảo người đã làm ra nó trước đó, nên kế thừa triệt để những sáng tạo tốt đẹp của người tiền nhiệm để mình không phải luẩn quẩn loanh quanh với cái đã làm ra rồi. Nên sự sáng tạo của người kiến trúc sư ở chỗ là góp nhặt những tinh túy của thiên hạ để tạo ra cái phù hợp với công trình của khách hàng mình.
Tôi không hiểu sao các bạn kiến trúc sư lại khoác lên mình những chiếc áo quái dị, cho mình cái quyền được lập dị và không cần quan tâm tới cảm xúc của người mà mình tiếp xúc. Hồi đi học, thầy tôi hay nói: “Bản thân anh mặc quần áo không ra gì thì đừng có mà đi làm đẹp cho khách hàng của mình, mình phải làm cho bản thân mình đẹp trước khi muốn làm đẹp cho ai đó”. Tôi nghĩ, khi mình không tôn trọng cảm xúc của khách hàng thì chính bản thân mình chưa trưởng thành trong nhân cách sống và trong nghề nghiệp. Chúng ta có quyền không chọn khách hàng này để chọn khách hàng khác hợp với gu của mình, nhưng chúng ta không thể xem thường khách hàng một cách vô tình hay cố ý.
Dầu gì thì nghề của chúng ta cũng chỉ là nghề phục vụ cho xã hội như bao nghề khác mà thôi. Kiến trúc không là một tôn giáo và, kiến trúc sư, thiết nghĩ, cũng không là các nhà tu trong thánh đường kiến trúc.
Một vài trăn trở thể hiện quan điểm cá nhân với tinh thần xây dựng, hy vọng góp chút tiếng nói cho nền kiến trúc, mong các anh em trong và ngoài nghề chỉ giáo.
