19/08/2023
NHIỆT MIỆNG – GẶP NGƯỜI YÊU CHÁN KHÔNG BUỒN NÓI
Trong chúng ta dù ít dù nhiều chắc chắn ai cũng đã từng trải qua hiện tượng nhiệt miệng (môi miệng lở loét), một triệu chứng cực kỳ khó chịu. Tuy không hẳn là một bệnh buộc chúng ta phải đi viện nằm điều trị, nhưng nó ảnh hưởng nghiêm trọng đến vấn đề ăn uống sinh hoạt.
"ĂN THÌ XÓT, NÓI THÌ ĐAU, MÀ HÔN NHAU THÌ CHỈ MUỐN ĐẬP CHO PHÁT"
Và trong bài viết ngày hôm nay, tác giả xin được giới thiệu đến với các bạn một bài thuốc đặc trị chứng nhiệt miệng, một phát ăn ngay. Tuy nhiên đầu tiên hãy nói một chút về nguyên nhân và cơ chế gây bệnh. Khi bị nhiệt miệng, điều đầu tiên dù là một người không học y thì chúng ta sẽ nghĩ ngay đến vấn đề ăn uống, do nóng trong người, do trong người có nhiệt,... Nhưng thật tuyệt, suy nghĩ đó lại đúng, những người hay ăn đồ cay nóng, đồ béo ngọt (đặc biệt các bạn trẻ trẻ rất khoái mấy món chiên rán, nhiều dầu mỡ), hay nam giới có một combo rất chất là uống rượu ăn thịt chó (rượu và thịt chó kết hợp với nhau có tính rất nóng, chạy khắp toàn thân). Từ các yếu tố ăn uống đó dẫn đến vị bị tích nhiệt, ngoài ra còn do tình chí cũng dẫn đến vị bị tích nhiệt. Mà bình thường thì tỳ lấy thăng làm thuận, vị lấy giáng làm hòa; nghĩa là tỳ phải thăng lên, vị phải giáng xuống thì được gọi là bình thường. Trong trường hợp này vị bị tích nhiệt dẫn đến không chịu giáng xuống mà lại thăng lên (trong khi đó tỳ vị chủ môi lợi), dẫn đến nhiệt áp bức môi lợi mà sinh ra nhiệt miệng, lở loét sưng đau.
Bài thuốc ở đây gồm 5 vị là Hoàng liên, Sinh địa, Đan bì, Thăng ma và Đương quy (thuộc thành phần bài Thanh vị tán). Chủ chứng vị tích nhiệt làm cho môi lợi lở loét, chảy máu chân răng, hơi thở hôi, đau răng, đau đầu, lưỡi đỏ rêu vàng, mạch huyền sác hoặc mạch sác.
HOÀNG LIÊN vị đắng tính hàn vào kinh Tâm, Vị, Tiểu trường, là vị thuốc có tác dụng thanh nhiệt tả hỏa mạnh nhất, là vị thuốc hàng đầu để vào tâm (sứ dược của tâm), ngoài ra còn thanh tả vị hỏa, thanh nhiệt ở vị cực mạnh. Trong bài này dùng Hoàng liên với tác dụng thanh tả vị hỏa (tả nhiệt ở vị) là QUÂN DƯỢC. Và dùng tốt nhất là loại Hoàng liên chân gà, tuy nhiên loại này giá khá đắt (hoàng liên chân gà thuộc loại quý hiếm được đưa vào Sách Đỏ thế giới INUC vào năm 1980, Sách đỏ Việt Nam 1996). Nếu không có hoàng liên chân gà thì dùng hoàng liên thường cũng được nhưng phải bội liều cao hơn một chút.
SINH ĐỊA đi vào huyết phận để thanh nhiệt ở huyết, đồng thời có tác dụng sinh ra tân dịch, nên ước chế được tác dụng quá mạnh mẽ của hoàng liên là THẦN DƯỢC. Vì hoàng liên tính tả nhiệt rất mãnh liệt dễ làm hao âm nên cần Sinh địa để củng cố vững chắc phần âm. Hai vị kết hợp với nhau, một tả một dưỡng, một cương một nhu, tạo thành một cặp đôi tả nhiệt dưỡng âm cực kỳ tuyệt vời.
ĐAN BÌ và ĐƯƠNG QUY. Khi nói đến nhiệt luôn phải chú ý đến tạng can, vì hỏa của can rất dễ thăng tán, khi dương hỏa của can cứ bốc lên thì không bao giờ hết nhiệt được. Cho nên Đan bì có tác dụng kìm hỏa của can lại còn Đương quy bình can, điều huyết. Cặp đôi Đan bì và Đương quy vừa kìm hỏa của can lại vừa bình được can điều huyết. Một khi để hỏa của can bốc lên là rất lằng nhằng, bệnh biến hóa rất phức tạp nên phải đề phòng ngay từ trong trứng nước.
THĂNG MA trong trường hợp này dùng với tác dụng tán hỏa giải độc, kết hợp với Hoàng liên khiến tan được hỏa thượng viêm, giáng được nhiệt uất, cùng là thuốc dẫn thẳng vào kinh dương minh (Vị thuộc kinh Túc dương minh)
Cả bài này có tác dụng thanh vị nhiệt và lương huyết. Dùng thuốc tán dạng bột, pha nước uống cắt cơn rất nhanh. Đặc trị nhiệt miệng môi, là bài thuốc cắt cơn nhiệt miệng cấp tính hiệu quả cực tốt. Lưu ý bài này đặc trị nhiệt ở vị thuộc kinh dương minh, còn nhiệt miệng do tâm thì không dùng được. Liều dùng theo kinh nghiệm của tác giả thì Hoàng liên tầm 12g, Đương quy 8g, Đan bì 8g, Sinh địa 12g, Thăng ma 6g. Là bài thuốc chỉ có 5 vị rất dễ nhớ, rất dễ dùng, có thể tán thành bột dùng khi cần
Ths.Bs.Trịnh Văn Cường.
