06/07/2026
LẮNG NGHE CẢM XÚC
Chúng ta đã quen phân loại cảm xúc của mình thành hai nhóm tốt và xấu, và mặc nhiên xem buồn bã, giận dữ hay sợ hãi là những cảm xúc tiêu cực cần phải tránh né hoặc dập tắt càng nhanh càng tốt. Chính cách phân loại này, dù có vẻ tự nhiên, lại khiến chúng ta dành phần lớn đời sống nội tâm để chống lại chính mình, và cảm thấy có lỗi mỗi khi những cảm xúc ấy xuất hiện.
Thế nhưng khi nhìn cảm xúc từ góc độ tâm lý học, chúng ta sẽ thấy mỗi cảm xúc đều phục vụ một chức năng sinh tồn cụ thể, được hình thành qua tiến trình tiến hóa để giúp con người thích nghi với môi trường. Nỗi sợ hãi xuất hiện để cảnh báo chúng ta về một mối đe dọa và thúc đẩy chúng ta tự bảo vệ mình. Nỗi buồn mời gọi chúng ta chậm lại, quay vào bên trong để nhìn nhận một mất mát và dần chấp nhận nó. Ngay cả sự ghê tởm, vốn là một cảm xúc ít ai ưa thích, cũng đang âm thầm giữ chúng ta tránh xa những gì có thể làm tổn hại đến sức khỏe và sự an toàn của mình. Hiểu như vậy, chúng ta sẽ nhận ra rằng không có cảm xúc nào là dư thừa, và cũng không có cảm xúc nào sinh ra để trở thành kẻ thù của chúng ta.
Điều mà chúng ta thường gọi là cảm xúc tiêu cực thật ra chỉ là những cảm xúc không dễ chịu, mà không dễ chịu thì không đồng nghĩa với có hại. Một cơn giận được lắng nghe và tìm hiểu một cách tử tế có thể giúp chúng ta nhận ra ranh giới nào của mình vừa bị xâm phạm, hay điều gì thực sự quan trọng đối với mình. Nhưng nếu cơn giận ấy bị chối bỏ và đè nén trong thời gian dài, cảm xúc sẽ không biến mất mà chuyển thành một thứ âm thầm bào mòn tinh thần và sức khỏe của chúng ta. Cùng một cảm xúc, nhưng dẫn đến hai kết quả trái ngược, và sự khác biệt không nằm ở bản thân cảm xúc, mà nằm ở cách chúng ta chọn liên hệ với nó.
Một điều thú vị thường xảy ra vào khoảnh khắc chúng ta thôi vội vàng dán nhãn tốt hay xấu lên một cảm xúc, đó là chúng ta bắt đầu quan sát được cảm xúc một cách rõ ràng hơn, nhận ra cảm xúc đến từ đâu, cảm xúc đang muốn nói với chúng ta điều gì, và cảm xúc diễn biến rồi đi qua như thế nào. Đó cũng chính là lúc cảm xúc thôi điều khiển chúng ta một cách vô thức, và chúng ta tìm lại được quyền lựa chọn cách mình đáp lại.
Bạn hãy thử nhớ lại một cảm xúc gần đây mà bạn đã vội gạt đi vì cho rằng cảm xúc tiêu cực, và tự hỏi rằng nếu được ngồi lại với cảm xúc thêm một chút trong sự bình thản và không phán xét, có lẽ cảm xúc đang cố nói với bạn điều gì về những nhu cầu hay giá trị sâu xa bên trong mình?
Đây là một lát cắt nhỏ trong cách chúng tôi cùng nhau học về cảm xúc tại chương trình Tâm lý học Chuyển hoá. Ngay từ Module đầu tiên, người học không chỉ tiếp cận cảm xúc qua kiến thức, mà còn thực hành quan sát chính mình mỗi ngày, để từng bước xây dựng một cách sống thảnh thơi và hiểu biết hơn với thế giới nội tâm của mình.
Còn bạn, cảm xúc nào là cảm xúc bạn thấy khó đón nhận nhất mỗi khi cảm xúc xuất hiện? Hãy để lại một dòng bên dưới, biết đâu có người cũng đang đi qua điều tương tự như bạn.
🍃
- TS Lê Nguyên Phương -
