15/08/2026
-Truyện Kể-
Yoritomo Tashi thuật một câu chuyện ngộ
nghĩnh như vầy:
Lao, một tên đệ tử rất nhiệt tâm đeo đuổi theo con đường tận thiện của sự điềm đạm, nhưng chưa vượt qua khỏi giai đoạn háo thắng, nóng nảy. Một buổi kia, anh ta đến tìm tôi:
- Sư phụ, con đã nghe theo lời giáo huấn của sư phụ và hằng ngày luyện tập. Nay, con có thể tự hào là đã được thành thục rồi. Con đã làm chủ lấy con rồi. Con hôm nay đến đây, bái yết sư phụ, là để cho sư phụ thấy rõ nơi con cái kết quả ấy.
- Nầy con, con hãy coi chừng, đừng vội vàng mà sa vào cái tật háo thắng tự phụ. Con nên biết rằng: Điềm đạm là cái hạnh tối cao, siêu thoát. Muốn được nó, con người phải biết đứng trên hết mọi trở lực, bất kỳ một trở lực nào, hết sức lớn lao hay hết sức nhỏ nhặt.
- Thưa sư phụ, con đã biết lẽ ấy rồi. Con bây giờ, sẵn lòng chờ đợi sư phụ thử con, bất kỳ là bằng cách nào.
- Con chắc chắn như vậy? Con chắc con sẽ thắng tất cả mọi cảm xúc, không chút nao lòng phải chăng?
- Con chắc như vậy, và con chắc chắn rằng: Bầu trời thăm thẳm kia đổ nát trên đầu con cũng không làm cho lòng con nao núng nữa.
- Được! Vậy con hãy lại ngồi trên chiếu kia, và cứ lẳng lặng làm thinh mà đợi thầy thử con. Thầy sẽ xem coi con có thể chịu nổi một cuộc thí nghiệm ghê gớm này không.
Tôi bèn kêu Châu Ly vào và dặn nhỏ nó vài lời,. làm cho nó tỏ vẻ kinh khủng. Sau đó, tôi nói lớn lên:
- Thôi, con hãy lại ngồi gần bên sư huynh con.
Sẵn cơ hội con sẽ học thêm một bài học khác.
Lao là con nhà giàu sang, quyền quí. Nó mặc một bộ đồ rất quí giá, tay áo dài, thêu kim tuyến.
Ngồi xếp bằng trên chiếu, những tà áo trải trên mặt chiếu rất đẹp.
Châu Ly, vâng lệnh tôi, đi ngay lại bên mình Lao, rồi làm bộ như vô ý, đạp đôi giày dơ lên trên tay áo dài của Lao, và ngồi phịch lên đó. Nhưng Lao, không đợi cho nó có kịp thời giờ ngồi lên trên, đã vội vàng đẩy mạnh anh ấy nhào hớt ra ngoài xa và nói: "Thằng vô ý thế nào!". Gương mặt Lao đã lộ vẻ giận dữ.
Tôi bèn giơ tay lên bảo:
Thôi. Không cần phải thí nghiệm thêm nữa.
Con đã hai lần phạm lỗi: Thứ nhất, con đã bị hoàn cảnh trái nghịch buộc con phải thốt ra lời;
Thứ nhì, con bị sự nóng giận lôi cuốn con và làm chủ lấy con. Đấy là hai cái lỗi trọng nhất đối với một tín đồ của điềm đạm.
Nhưng cũng còn một cái lỗi thứ ba này, mà con không khéo tránh: Con để cho người ta, xuất kỳ bất ý làm chao động lòng con. Con không biết phòng sự bất ngờ.
Thầy biết dư: Nếu có đao phủ thủ bước vô, hăm he con bằng ngọn gươm sắc lẻm của nó, cũng không làm mất đặng sự bình tĩnh của con. Nghe cáo báo một cái tin rất dữ, hoặc nghe trời đất sắp tan vỡ như tro bụi, chưa ắt đã làm cho con nao núng.
Khi thầy nói với con chờ đợi một cuộc thí nghiệm ghê gớm, là thầy dụng ý làm cho tâm trí con tưởng tượng trước sẽ gặp những cuộc chấn động to tát như thế. Nhưng con đâu có dè, lại gặp phải một sự cỏn con đáng buồn cười như thế kia, nó đánh úp làm cho mất cả công phu điềm tĩnh của con đi. Từ đây, con nên nhớ kỹ bài học này.
Điềm tĩnh, không phải chỉ để đối phó với những việc lớn trong đời mà thôi. Trong những việc rất nhỏ, từ cử chỉ, từ dáng điệu, từ nét mặt cũng phải kiểm soát, kềm chế. Trong những trường hợp to tát, ta thường dễ gìn giữ cử chỉ điềm tĩnh hơn là trong những câu chuyện vô cố hằng ngày.
Cái Dũng Của Thánh Nhân
Thu Giang Nguyễn Duy Cần
