09/10/2020
Đặc sắc nghề thêu
Nghề thêu Huế hình thành phát triển và thăng hoa cùng với sự phát triển của vương triều nhà Nguyễn từ hơn 300 năm nay. Ban đầu, các nghệ nhân tài hoa khắp mọi miền được trưng tập về Huế để phục vụ cung đình.
Do yêu cầu khắt khe và đòi hỏi cao của công việc, nên các thế hệ nghệ nhân thêu ở Huế đã không ngừng rèn luyện nâng cao tay nghề để không chỉ hoàn thành xuất sắc công việc hàng ngày, mà còn đạt đến tinh hoa nghề nghiệp.
Nhiều sản phẩm của các nghệ nhân thêu Huế hiện còn lưu giữ ở Bảo tàng Nghệ thuật cung đình Huế đã thực sự trở thành những tác phẩm nghệ thuật đặc sắc làm say lòng du khách bốn phương, như: bức thêu “Thất sư hý cầu” (bảy con rồng đang vờn một quả cầu) của cố nghệ nhân Lê Văn Hỡi, dâng tặng vua Khải Định, nhân dịp đại khánh tứ tuần năm 1924, hay như bức thêu bộ kinh “Kim Cương” của cố ni sư Diệu Tâm, bức thêu “Đêm trăng Vỹ Dạ” của cố nghệ nhân Lê Thị Bích Đàn…
Nghề thêu phục vụ cung đình đã đào luyện nên những nghệ nhân tài hoa của vùng đất cố đô. Nhưng nếu chỉ dừng lại thêu thùa phục vụ cung đình thì nghề thêu Huế chỉ còn là di sản vàng son của quá khứ. Hiện nay, các nghệ nhân thêu Huế đã thể hiện tài hoa của mình trên rất nhiều hình thức nghệ thuật, làm nên bộ sưu tập đa dạng, phong phú, đặc sắc của nghề thêu Huế, như thêu tranh phong cảnh, chân dung các danh nhân, thư pháp, trướng liễn, kinh phật, hoàng bào, xiêm y… Điển hình là bức thêu bộ kinh Kim Cương của ni sư Diệu Tâm với gần 2.000 chữ hán, trên gấm quí được thực hiện gần như trọn đời tu hành của mình. Hiện bức thêu này đã được đăng ký là bảo vật quốc gia, được cất giữ cẩn thận tại chùa Trúc Lâm Huế. Hay bức thêu bộ “Bát nhã đa tâm kinh” của nghệ nhân Lê Văn Kinh, với hai bản Hán Việt trên 1.000 chữ, thể hiện trên 25 tấm lụa được coi là một trong những kiệt tác của nghề thêu. Đặc biệt, bức tranh thêu “Đêm trăng Vỹ Dạ” của cố nghệ nhân Lê Thị Bích Đàn được coi là mẫu mực về tranh thêu phong cảnh ở nước ta từ trước đến nay, mở ra một hướng mới cho nghề thêu tranh ở Huế.
Các sản phẩm thêu Huế dù phục vụ trong cung đình hay ra với đời sống bên ngoài đều đạt đến trình độ tinh hoa của nghề nghiệp, thực sự là những tác phẩm nghệ thuật đặc sắc, làm giàu thêm kho tàng văn hóa truyền thống Huế. Tuy nhiên, phải đến những năm 70 của thế kỷ XX, nghề thêu Huế mới được du khách trong và ngoài nước quan tâm chú ý, qua đợt triển lãm tranh thêu tại Sài Gòn của cố nghệ nhân Lê Thị Bích Đàn. Triển lãm làm ngỡ ngàng du khách thập phương và giới hội họa mỹ thuật thời ấy. Từ đó đến nay, nghề thêu tranh Huế như được chắp thêm cánh đi ra với thế giới bên ngoài, trở thành một thương hiệu văn hóa đặc sắc của cố đô. Hiện nay, nghề thêu Huế đang được các nghệ nhân phát triển thành một đặc sản văn hóa. Tranh thêu Huế không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước với hàng trăm cửa hàng trưng bày giới thiệu sản phẩm khắp ba miền mà còn được xuất khẩu trực tiếp đến rất nhiều nước trên thế giới như Mỹ, Pháp, Nhật, Úc, Canada…
Đây cũng là nghề thu hút và giải quyết được nhiều lao động cho các địa phương ở Thừa Thiên-Huế. Ngoài hai làng thêu truyền thống là Kim Long, Thuận Lộc duy trì phát triển với hàng trăm thợ thêu lành nghề, còn hình thành nên rất nhiều trung tâm dạy nghề, cơ sở thêu xuất khẩu ở các huyện Phong Điền, Hương Trà, Quảng Điền, Hương Thủy…, giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho hàng ngàn lao động. Lợi thế cho người thợ thêu hiện nay là được chính các nghệ nhân thêu cung đình Huế truyền dạy. Nghệ nhân Lê Văn Kinh đã ngoài 80 tuổi nhưng vẫn hăng say truyền nghề cho lớp trẻ. Ông cho biết, nghề thêu, ngoài sự kiên nhẫn, cần mẫn khéo tay, đòi hỏi người thợ phải có con mắt nghệ sỹ thực thụ để tác phẩm không chỉ sắc sảo trong đường nét, hình khối mà còn lung linh sống động màu sắc… Vì thế, khâu pha chỉ, phối màu được coi như là bí quyết thành công của nghề thêu tranh Huế và là nét đặc trưng để làm nên thương hiệu của nghề thêu Huế.
Theo các nghệ nhân cao tuổi ở Huế, học được nghề thêu đã khó, thành công với nghề lại càng khó hơn, bởi nghề thêu hoàn toàn thực hiện bằng đôi tay, con mắt và sự cần mẫn của người thợ, nên không có tác phẩm nào giống tác phẩm nào. Mỗi lần ngồi vào khung thêu là mỗi lần sáng tạo của nghệ nhân. Chính vì vậy, nghề thêu trong Nam, ngoài Bắc nơi nào cũng có, nhưng sản phẩm thêu Huế vẫn mang đậm nét phong cách riêng của mình không lẫn vào đâu được.
Theo Tin Nhanh Huế
