24/04/2026
Isiqephu Sokuqala: Isinqindi
Lalithule, lithule libe lincane emzini wakwaMacingwane. Isigodi saseNhlwathi eMdletsheni, endaweni yakwaHlabisa, sasilunywa ukuthula kwantambama. Ilanga lase lishona ngemuva kwezintaba zoMfolozi, lishiya isibhakabhaka sibomvu njengokungathi sichele igazi. Izinkomo zazilanda zibuyela esibayeni, ukukhonkotha kwamathole kuhlanganisa nokukhala kwezimpofu emthini womthombe. Iphunga lomlilo wokuqala wasebusika laligcwele umoya.
Kodwa ngaphakathi endlini enkulu yakwaMacingwane, kwakunomsindo omkhulu kunayo yonke - umsindo wenhliziyo yendoda.
UMandlenkosi wayehlezi ngamadolo phansi kombhoxo. Izandla zakhe zaziphumule emathangeni, kodwa iminwe yayidansa iyodwa njengokungathi idlala isigubhu esingabonwayo. Amehlo akhe ayegxile phansi, esaba ukubheka ngqo kulowo muntu owayehlezi esihlalweni sobukhosi bakhe - uyise.
UMacingwane. Indoda endala, umqolo ugobile wumthwalo weminyaka nezinkomo. Kodwa amehlo akhe ayesagqamile, ebukhali njengommese omusha. Ayefunda umfana wakhe njengokungathi ufunda amathambo omhlola.
“Baba,” kwagcina kuqhume izwi likaMandla. Laliklinya, liphukile. Wakhwehlela kancane, ezama ukulivusa. “Baba, nginendaba.”
UMacingwane akaphendulanga. Wavele wabheka ngaphandle ngefasitela, lapho intuthu yomlilo yayiphuma khona kwaManzini. Wasala ethule, elindele.
“Ekuhambeni kwami...” kwaqala uMandla futhi, izithukuthuku sezivele zimthoba ebunzini noma kwakubanda. “NgangiseThekwini. E-DUT. Ngenza izifundo zami njengoba wena wena wathi angiyozama. Ngahlangana khona nentokazi, Baba. Inkosazane yakwaDlamini, eyaseMandeni.”
Wathula kancane. Ubuso bakhe bashintsha. Ukwesaba kwaphela kwangena ukukhanya. “Ibizo layo nguZinhle. Yenza unyaka wesibili wobuhlengikazi. Baba, leyo ntokazi... ithobekile. Uma ihleka, uvele uzwe ukuthi ubusika sebuphelile. Izinyo layo lihleliwe, lihleka ngothotho lwamazinyo amhlophe njengegolide. Izitho zayo, Baba... ziyothulisa izintuli kwaMacingwane. Ingathi yisibani esikhanyisa ubumnyama enhliziyweni yami.”
Wavuka kancane, isifuba sigcwele umoya. “Baba, ngicela ungiqhubele phambili. Ngicela sithumele omalume bayongicelela. Isihlobo esihle lesi, Baba. Isihle ngapha koThukela.”
Wafaka isandla ephaketheni lebhatshi lakhe elidala. Wasikhipha isandla sinqikaza, wabe esesibeka phansi. “Baba, ngingakhipha konke enginakho. Uzuka nozuka okhona umfanele uZinhle. Sesazane izinyanga eziyisithupha. Ngiyathemba ukuthi iphelele le ntombi. Inokushudula, inenhlonipho. Ingavusa umuzi wakho, Baba.”
Igumbi lathula. Kwezwakala ukukhala kwekhilikithi ngaphandle. UMacingwane wagcina edonse umoya omude. Umsindo lowo wawusinda, ugcwele iminyaka. Lapho ewukhipha, kwaba sengathi amafu amnyama ehlela endlini.
“Ehe, Mandlenkosi mtanami,” kusho ikhehla. Izwi lalo laliphansi, lidilikile, kodwa lihlaba njengomeva. “Ngiyakuzwa. Ngiyayibona imililo emehlweni akho. Kodwa-ke ndodana... ngiyakhathazeka.”
Watshekisa ikhanda. Amehlo akhe agqolozela indodana yakhe. “Lapha endaweni, endlini kaMthwadlana, kukhona uMasthole. UMasthole unomntwana, Mandla. Ingane esagaqa ngamadolo. Ingane ekhala ebusuku. Ingane unyoko ayondlayo ngobisi lwezimbuzi zakho wena ubalisa uthi amatoho awahlangani.”
UMacingwane wathula, evumela amagama akhe ukuthi acwile. “Awukamhlawuli uManeli namanje. Awumondli umntwana. Kodwa namhlanje uvula amehlo ngapha koThukela, ufuna isikhethi esisha. Uthi ngithumele omalume? Ngibathume bayongenzani, Mandla? Bayothi ngubani oyise wengane elala ikhala kwaMthwadlana?”
Isandla sikaMandla sashaya etafuleni. “Baba! U-Maneli ngamthanda, yebo. Ngeqiniso lami ngaleso sikhathi. Ngangizimisele ukuthi avuse umuzi wakho. Kodwa kwakungadaliwe, Baba! Kwakungadaliwe!”
Wavuka wema, umzimba wakhe wonke uyaqhaqhazela. “Le ngane okhuluma ngayo, angiyazi ngamehlo enyama! U-Mjiki wakwaManqele uyayazi. Umama kudala ngimtshela ukuthi le ngane inoyise oyondlayo, hhayi mina! Mina angikaze ngilale noManeli ngaleyo ndlela, Baba!”
UMacingwane wamamatheka. Kwakungelona uhleko lwenjabulo. Kwakuwuhleko olubabayo, olugwele usizi. “Usoze ulale ngomhlane uthuntutha amaphakethe nje, Mandlenkosi. Indoda iyavuma uma yenzile. UManeli uhlala emzini kababa wakhe ebusuku akhale. Uthi ingane ifana nawe ncamashi. Amehlo, isiphongo, ngisho nokuhamba.”
Igazi laqala ukuphuma ebusweni bukaMandla. Wabuyela phansi, wahlala. “Baba, ngiyakuzwa. Kodwa laphaya khona, kwaDlamini, ikhonjwa yimi. UZinhle yisibani sami. Uyothi akashowe lapha ekhaya, siyidle futhi. Intombi nto leyo, Baba. Ayinabala.”
Kwaphela isikhathi eside kuthule. UMacingwane wavuka esihlalweni sakhe. Wahamba kancane waya efasiteleni. Wabuka izinkomo zakhe ezazisengena esibayeni. Wabuka intaba ekude. Wagcina ekhuluma, umhlane wakhe usabheke indodana.
“Kulungile, ndodana.” Izwi lakhe lalingenamzwangedwa. “Ngisazobuka kusasa ekuseni, uma ngikhipha izinkomo. Ngizobona ukuthi ngingakulekelela kanjani. Kodwa kufanele ngazi into eyodwa, Mandlenkosi. Amandla akho mangakanani? Uma ngithuma omalume, bazohamba nani?”
UMandla wagwinya amathe. “Baba, kukhona u-R100,000 ebhange. Umile, uthe mpo. Ngiwusebenzele. Ngilungele.”
UMacingwane wagcina ephenduka. Ubuso bakhe babubonakala bugugile kakhulu ngaphansi kokukhanya kwesibani. “Cha, kulungile-ke, Macingwane.” Wabiza indodana yakhe ngegama lakhe. Kwakusho ukuthi indaba isiqinile. “Singahlanganisa eziyisithupha zoboya esibayeni lapha ekhaya. Wena lungisa ezemali nezindleko. Unqume usuku. Ucele umame akubhalele incwadi uyithumele kwaDlamini. Ngizokwazisa oyihlo nomalume wakho.”
Wasondezela kuye, wabeka isandla esindayo ehlombe likaMandla. “Thatha uMdolomba abe ngumkhongi wakho omkhulu, noSibakhulu. Bangamadoda aziwa umthetho.”
Wabe esethula izwi, kwangathi yisexwayiso sokugcina ngaphambi kwempi. “Khumbula-ke, ndodana. Indoda ekhanda umuzi isiza isimba namadoda aganiwe. Kodwa-ke... indoda yeqiniso ayibaleki emthunzini wayo. Ukucecela kuqala ekhaya, Mandlenkosi. Qiniseka ukuthi izintuli zakho uzithulisile ngaphambi kokuthi uvuse ezinye.”
Waphuma endlini, washiya uMandla ehlezi yedwa. Ngaphandle, ikhilikithi laqhubeka nokukhala. Kodwa endlini, ukuthula kwakusinda kakhulu. Kwakusinda njengesinqindi esilenga phezu kwekhanda lendoda.